<![CDATA[Nektaria Karantzi - Interviews]]>Mon, 25 Jan 2016 14:00:44 -0800Weebly<![CDATA[Interview in "Orthodox Filmmakers and Artists"]]>Mon, 17 Nov 2014 21:41:36 GMThttp://nektariakarantzi.weebly.com/interviews/interview-in-orthodox-filmmakers-and-artistsPicture
Nektaria Karantzi is one of the most prominent women in Byzantine music. She has toured across Europe showcasing the ancient voice of the Church.
She is the Founder and Honorary President of the PanHellenic Association of Women in Byzantine Ecclesiastical Music. Her work has been honoured by the Byzantine Chanters [Ieropsaltes] through the Hellenic Musicological Society – Institute for Byzantine and Greek Traditional Music Studies and the music magazine "To Psaltiri". She is also the Public Relations and Press Manager of the Metropolitan Symphony Orchestra of Athens and the Artistic Director of the Traditional Music School "Chronis Aidonides".

I had the privilege of interviewing Nektaria Karantzi, despite being on a busy concert tour, to discuss her love for Byzantine chant, her influences and her exciting, up-coming project.

You started chanting and performing at a young age. What inspired you to dedicate yourself to this scared art?
I grew up early on with this special kind of music, so it very much became part of my life. I also had the blessing to know during my childhood a contemporary saint, Saint Porphyrios the Kapsokalyvite, and with his encouragement I started my studies in Byzantine Music.

Byzantine chant is a life-long learning experience. What are some of the basics that make it unique to Western spiritual music?

Indeed! Byzantine music is a life-long learning experience – as well as any kind of the "real" music – and takes much study and practice to understand and be executed correctly. This kind of music has many special features that make it unique. There’s much to say about it, but for the sake of summarising, I’ll give a small sample of the huge variety of musical specificities in Byzantine chant.

Firstly, there’s musical modes. Byzantine music employs a wide range of modes. It does not distinguish between major and minor scales. Byzantine scales have precise tunings that have some intervals smaller than the Western half-step, so it sounds very different from any other kind of music, based on Western tradition. Also, the whole system of Byzantine music is closely related to the Ancient Greek system.
But, what I think is most distinct and important about Byzantine music is that this kind of chant is not only an art, but moreso a prayer. The prayerful mood is the quintessence of Byzantine music. Byzantine ecclesiastical music is foremost the art of prayer and spirituality. It has a psychotherapeutic value that calms the soul and leads the people to their natural state – their relationship with God.

You’ve toured all over Europe, what do non-Orthodox people think of Byzantine chant? Is it becoming popular?

European people welcome Byzantine chanting with great interest and an honest desire to learn! I have some really great memories from my tours all over the Europe. However, I don't think that it has been turned into a popular kind of music. Besides, popularity never was the purpose of this art. 

Do you think Byzantine chant can be incorporated into secular music?

In a musicological way, it could be, but in that case we cannot speak about Byzantine music. It's just about a kind of an arrangement. 

In your first recordings of chanting you accompanied Saint Porphyrios – what was it like to work with him and what wisdom did this great saint pass on to you?

Saint Porphyrios is the most important person in my life. I learned ecclesiastical music thanks to him, but foremost…I met a Saint of God in life. I grew up next to him, from a very early age, with my family. I remember Saint Porphyrios as the man of love. He had the experience of the Holy Spirit within his heart in his life. We thank the Lord for giving us such a great gift in our times... He always stressed that Christianity is freedom. He pressured no-one and he wanted whoever came to him to do it out of their own free will.

He loved Byzantine hymnography very much and he liked Byzantine music chanted by women during the Divine Liturgies or other liturgical services, at the Greek Orthodox churches. 

You have a new album coming out very soon. What’s this project about and why is it so significant?

It's the first part of my new big project, Byzantine Ecclesiastical: Hymns and Traditional Songs to the Mother of God! It's really something special because the total project comprises of more than 40 Byzantine Ecclesiastical Hymns and about 30 traditional songs with reference to the Mother of God which makes it unique and the first complete musical work of collected hymns and songs of the Virgin Mary from all over Greece.

The hymns cover the Great Feasts of the Mother of God while many others are included: Kalophonic Heirmos, some known hymns recently composed [i.e ‘O Virgin Pure’ written by St Nektarios, ‘Virgin Pure’ by hieromonk Daniel Koutanakiotis] and many other hymns such as the Akathist Hymn and the Supplicatory Canon to the Mother of God.
Regarding the traditional songs there has been an attempt to include all regions of Greece from Crete to Thrace and the one-time unforgotten Homelands [Sinasos in Cappadocia, Silivria, Tsesme, Alatsata, Kato Panayia]. Some songs of the project are unpublished, preserved either for the musical archives of the Hellenic Folklore Research Center of the Academy of Athens, the recording of which was edited at times by reputable musicians and musicologists such as the late Spryridon Peristeris or through amateur recordings of past generations, of which I was fortunate enough to have in my hands. The whole work has been distributed in three editions, each of these contains a double CD with traditional songs and Byzantine hymns of Theotokos.

I’ve also had the honour in this first edition to work with three special guests: the greatest performer and teacher of the Greek Folk Culture, Chronis Aidonids; the internationally acclaimed pianist, composer and conductor and ECM recording artist Vassilis Tsabropoulos and the internationally acclaimed folk singer of Hungary and a UNESCO artist for Peace, my very beloved artist, Marta Sebestyen!

When will the first album be released?

It's is going to be released in a few weeks, by the Radio Stations of the Church of Greece. 

What’s your next project?

It's a new album that is going to be released by ECM records with the internationally acclaimed pianist, composer, a conductor Vassilis Tsabropoulos. We have recently initiated a special collaboration with Vassilis Tsabropoulos which links the music of West and East. This gap is eliminated by the hands of a famous musician like Vassilis Tsabropoulos. The starting point of our cooperation is the deep inner intent to join two different worlds of music that seem inconsistent and sometimes incompatible. 

Vassilis Tsabropoulos has managed to highlight another aspect and development which the Byzantine music routes could have, when the soul is allowed to breathe freely, far from prejudices and attitudes which unravel and destroy the musicality and often become a hiding place for sloppiness surviving only with the façade of a disputed authenticity

What advice can you give to other young women who want to chant?

Close your ears to the "popular" songs of sirens and don't be afraid of the difficulties and the loneliness of the path you chose with all of your heart.

by Chris Vlahonasios
<![CDATA[Οι ήχοι της Ελληνικής Ψυχής]]>Mon, 23 Jun 2014 18:29:42 GMThttp://nektariakarantzi.weebly.com/interviews/22Picture
Αφιέρωμα - συνέντευξη της Νεκταρίας Καραντζή, από τον Κωνσταντίνο Τσικλέα, στο τέυχος 52 του ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΥ.

Τη Νεκταρία Καραντζή την άκουσα ζωντανά για πρώτη φορά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο στο πιάνο. Μου δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι έψελνε σε σύμπραξη με τον προσωπικό της άγγελο έστι ώστε να δεχθούμε με γαλήνη ψυχής τη θεραπευτική δύναμη της μουσικής, που τόσο πολύ έχουν ανάγκη οι σημερινοί ταλαιπωρημένοι γεμάτοι έγνοιες ακροατές. Η Νεκταρία είναι η μοναδική Ελληνίδα ψάλτρια με δισκογραφία Βυζαντινής Μουσικής από 14 ετών. Οι πρώτες της ηχογραφήσεις ήταν πλάι στη φωνή του σύγχρονου αγίου, του Οσίου Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου, με την παρότρυνση του οποίου ακολούθησε, από παιδική ηλικία, τη σπουδή της ψαλτικής τέχνης, με πολλές διακρίσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι επίσης νομικός, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ποινικό και Εκκλησιαστικό Δίκαιο και υποψήφια διδάκτωρ Νομικής. Ειδικεύεται στην ποινική προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων. Στην επί μακρόν συζήτηση που είχα μαζί της, μου παρουσίασε με έναν μοναδικό τρόπο απόψεις της για τη βυζαντινή μουσική, την καλλιτεχνική της πορεία, τις συνεργασίες της με αξιόλογους μουσικούς και άλλα ενδιαφέροντα θέματα, τα οποία φιλοξενεί με αγάπη ο Μετρονόμος.


Ένας κίνδυνος στη μουσική είναι ο δογματισμός. 
Ένα κοινό λάθος είναι να συγχέει κάποιος τους περιορισμούς της Τέχνης με τους δογματισμούς. Οι περιορισμοί είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Είναι η ουσία της Τέχνης. Είναι η αδιάκοπη και επίπονη διαδικασία εκμάθησής της, που περνά αναπόδραστά από κανόνες και οδούς. Όπως ακριβώς με τους Νόμους, έτσι και με την Τέχνη, για να την κατακτήσεις, πρέπει να περάσεις από το εργαστήρι της και τους κανόνες της, γιατί μόνο έτσι θα μάθεις τη "λογική" της. Όταν κατακτήσεις τη λογική της, τότε έχεις το δικαίωμα να την υπερβείς. Η Τέχνη γεννιέται από τους περιορισμούς και πεθαίνει από τις πολλές ελευθερίες. Η πραγματική ελευθερία της κατακτάται μόνο μέσα από τους κανόνες της. Κι αυτό είναι κάτι που όποιος έχει αφοσιωθεί καιρό στη Μουσική, ειδικά μέσω της εκμάθησης κάποιου οργάνου, το ξέρει πολύ καλά. Υπάρχει βέβαια και στο στάδιο αυτό ο κίνδυνος να αφομοιωθείς ολοκληρωτικά από την "τεχνική" της Τέχνης, κάτι που είναι εξίσου καταστροφικό για έναν μουσικό, όπως και το να γεμίσει την καρδιά και το νου του με δογματισμούς.

Ο δογματισμός είναι κάτι τελείως άλλο από τους περιορισμούς. Είναι η διατύπωση απόλυτης και αφοριστικής ισχύος προτάσεων και ορισμών για τη μουσική. Συνήθως οι θιασώτες του επικαλούνται τον όρο αυθεντικότητα. Διαμορφώνουν σχήματα, δομές, εκτελέσεις και παραδόσεις που τις χρίζουν αυθεντικές, στην πραγματικότητα εντελώς αυθαίρετα, μιας και το "αυθεντικό" στην ουσία του δεν υπάρχει. Υπάρχουν μόνο ιστορικές στιγμές μιας πορείας και μιας εξέλιξης, άλλες από τις οποίες καταγράφηκαν με ονοματεπώνυμο και άλλες από τις οποίες παραδόθηκαν ως ο απόηχος των τάσεων μιας εποχής και ενός "ανώνυμου" ποιητή. 

Ποιος άραγε μπορεί να προσδιορίσει το αυθεντικό ύφος στη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική; Μήπως κάποιος που θα μιμηθεί τον Ναυπλιώτη, η φωνή του οποίου αποτελεί σήμερα την παλαιότερη ηχητική καταγραφή ιεροψάλτη του Πατριαρχείου; Θα ήταν πράγματι μια τέτοια προσέγγιση ασφαλής για να προσδιοριστεί η "αυθεντικότητα" του ύφους της βυζαντινής εκτέλεσης ενός ύμνου; Και ποιος μπορει να συμπεράνει πώς έψαλλε ο Κουκουζελης; Ποιος επίσης μπορεί να προσδιορίσει το αυθεντικό παραδοσιακό τραγούδι; Μήπως όποιος μιμηθεί την παλαιότερη καταγραφή της φωνής μιας γιαγιάς την ώρα που τραγουδούσε; Ποιος αντίστοιχα θα μπορούσε να ορίσει την αυθεντική εκτέλεση ενός έργου του Μπαχ; Ποιος θα μπορούσε να ορίσει τη "σωστή" μουσική διεύθυνση ενός κλασικού έργου; 

Κι όμως, αυτού του είδους οι δογματισμοί, τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, είναι πολλοί και έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς με όλη την περισσή σπουδαιότητα και τον ακαδημαϊσμό που απαιτούνταν για να θεωρηθούν ως κάτι ανυπέρβλητα σπουδαίο. 

Το σπουδαίο όμως στη Μουσική είναι ότι μπορεί να αποκτά πνοή μόνο όταν της δίνεις ανάσα. Κι αυτό κατ' ανάγκην γινεται μόνο όταν έχεις περάσει από τον ασκητικό της δρόμο και έχεις αφομοιώσει και κατανοήσει κάθε απαγόρευση και κανονισμό της. Ο δογματισμός αποστεώνει και αφαιρεί κάθε είδους ομορφιά. Οι εκτελέσεις, υπό τις διαταγές του, μπορεί να καταλήγουν "σωστές", αλλά σωριάζονται άψυχες. Ένα ρουμπάτο, για έναν δογματικό κριτικό εκτέλεσης μπορεί να θεωρηθεί σε συγκεκριμένη περίπτωση ιεροσυλία. Κανείς δεν ξέρει όμως στην ουσία αν ο ίδιος ο κλασικός συνθέτης που έγραψε το έργο, σε κάποια από τις εκτελέσεις του, πιθανώς και να το είχε υιοθετήσει. Ίσως ο μόνος κίνδυνος που θα μπορούσε να διατρέχει αυτό το ρουμπάτο τελικά θα ήταν να ανατρέψει τόσο τη χρονική αναλογία, ώστε αντί να προσδίδει κίνηση και πνοή στη μουσική φράση, στην ουσία να της αφαιρεί τον παλμό και άρα την ομορφιά της. Αλλά αυτό είναι θέμα άλλου είδους κρίσης που σχετίζεται τελικά με την ποιότητα "άσκησης" των περιορισμών της Μουσικής• εκείνων των περιορισμών που θα σε μάθουν από τον υπολογισμό του χρόνου να περνάς στην υπέρβαση του χρόνου χωρίς υπολογισμό.

Στην παράδοση, εν προκειμένω, θα ήταν μάταιο να μιλάμε σήμερα για αυθεντικότητα. Το "αυθεντικό" της τελευταίας τουλάχιστον καταγραφής, είναι εκεί. Υπάρχει. Δεν συντρεχει κίνδυνος να χαθεί, γιατί ο ήχος του καταγράφηκε. Δεν μοιάζει με την θεωρητική παράδοση του Χρύσανθου για τα ποιοτικά σημεία της βυζαντινής εκκλησιαστικής τέχνης, όπου το "πέταγμα" της φωνής θα μπορούσε να εννοηθεί με διάφορους τρόπους που δυστυχώς η λεκτική καταγραφή δεν μπορούσε να αποδώσει. Ακούγοντας σήμερα Πρίγγο ή Ναυπλιώτη, αυτό ακριβώς προσπαθούμε να κάνουμε. Να αποκωδικοποιήσουμε τα σημεία της Θεωρίας, που μόνο η προφορική παράδοση θα μπορούσε να μεταφέρει στην εντέλειά τους -όσο αυτή θα μπορούσε να υπάρχει. 

Όταν σήμερα λοιπόν επιχειρώ να πω ένα τραγούδι παραδοσιακό της Θρακης, περιοριζοντας την προσπάθειά μου στο να αντιγράψω επακριβώς αυτό που άκουσα από τους παλαιότερους, στην ουσία δεν λέω τίποτα από Παράδοση, πολύ δε περισσότερο από "αυθεντικότητα". Το να πω σωστά τις νότες και τη μελωδική γραμμή δε λεει απολύτως τίποτα. Αυτό που καλούμαι ως νεότερη γενιά του παραδοσιακού τραγουδιού να κάνω, αν επιθυμώ να δείξω τον σεβασμό που το μέτρο της αγάπη μου ορίζει, τότε θα πρέπει να αποδεχθώ τη θέση μου, ώστε να μπορέσω να την επαναπροσδιορίσω. Να αποδεχθώ ότι δεν έχω πλέον κανένα βίωμα αληθινής παράδοσης. Οτι ζω στην εποχή που το παραδοσιακό τραγούδι αντιμετωπίζεται ως τέχνη, ενώ οι άνθρωποι του παρελθόντος, που μου το παρέδωσαν, το βίωναν απλώς ως τρόπο ζωής και ως συνοδευτική δραστηριότητα στην καθημερινότητά τους. Να αποδεχθώ ότι αυτό που κάνω σήμερα ως "επαγγελματική δραστηριότητα" είναι κάτι που δεν υπήρχε τότε και άρα πρέπει να το προσδιορίσω εξ αρχής, βασιζόμενη σε όσα έμαθα από τον αμεσότερο κρίκο αυτής της μακράς διαδοχής, δηλαδή τον Δάσκαλό μου. Να κατανοήσω οτι δεν χρειαζεται να σέρνω άλλο επάνω μου φοβους του παρελθόντος που έπαψαν να υπάρχουν• ότι ο κίνδυνος των παλαιότερων χρόνων να "χαθεί" ή να "αλλοιωθεί" η παράδοση δεν υπάρχει, από τη στιγμή που η εφεύρεση της μαγνητοφώνησης μας παρέδωσε αυτούσια όσα κάποτε επαφίονταν μόνο στην ειλικρίνεια της προφορικότητας για να διασωθούν. Αν πράγματι αναγνωρίσω τη θέση μου και την αποδεχθώ, τότε μπορώ να προσδιορίσω το "τι" ακριβώς επιδιώκω μέσα από τον δρόμο του παραδοσιακού τραγουδιού και πώς αξίζει να το προσεγγίσω. 

Εν ολίγοις, θα έλεγα ότι ο δογματισμός στη μουσική έχεις τις ίδιες συνέπειες με τον δογματισμό στην πίστη. Από Αγάπη γίνεται Φόβος. Από Τέχνη γίνεται Τεχνική.


Η ψαλτική τέχνη έχει συνδεθεί με την ανδρική φωνή. Ωστόσο οι γυναίκες ψάλτριες υπήρξαν ανέκαθεν μία πραγματικότητα, ανεξαρτήτως των δογματισμών. Στην Ιστορία, τα παραδείγματα της ψάλτριας κόρης του Ιωάννη του Κλαδά και της Κουβουκλησίνας Δομεστηκίνας είναι ασφαλώς ενδεικτικά και δεν επιβεβαιώνουν παρά τον κανόνα ότι, όταν οι ιστορικές και οι κοινωνικές συνθήκες είχαν θέσει το ρόλο της γυναίκας σε δεύτερη μοίρα, τότε, αν μη τι άλλο, θα ήταν παράδοξο αν αναζητούσαμε -και πολύ περισσότερο αν βρίσκαμε- περιπτώσεις γυναικών ψαλτριών κατά το παρελθόν. Ο λόγος του Αποστόλου Παύλου που απαγορεύει "το λαλείν" στη γυναίκα, κατά τη Θεία Λειτουργία, ο οποίος επικυρώθηκε από την ΣΤ΄Οικουμενική Σύνοδο, και σήμερα τον επικαλούνται, ως επί το πλείστον, ως βασικό επιχείρημα, όσοι εναντιώνονται με την παρουσία των γυναικών στο ψαλτήρι, πρέπει να καταλάβουμε ότι ήταν απόλυτα συμβατός με την εποχή. Το σημαντικό όμως, αν και παραγνωρισμένο στο ευρύ κοινό, σε σχέση με τους Ιερούς Κανόνες, είναι η ευελιξία τους να προσαρμόζονται, να μεταβάλλονται και να αντικαθιστώνται από την Ανώτατη Εκκλησιαστική Αρχή, όταν παράλληλα οι ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες διαφοροποιούνται ή επίσης να μην εφαρμόζονται κατ' Οικονομία, όταν ασφαλώς δεν θίγεται το δόγμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όπως εύστοχα έλεγε ένας Καθηγητής στη Νομική: "Αν μία φορά είναι σοφό να υπακούς στους κανόνες, άλλο τόσο είναι σοφό να ξέρεις πότε να τους υπερβαίνεις". Αυτό απλώς προϋποθέτει ότι τους γνωρίζεις καλά.... Άλλωστε μαζί με την τήρηση των κανόνων συντρέχει και η ερμηνεία τους. Αυτή είναι που δίνει πνοή στο γράμμα του Νόμου, είτε αυτός είναι εκκλησιαστικός, είτε πολιτειακός. Άραγε τι αξία θα είχαν οι Νόμοι, οι Κανόνες και οι Εντολές, αν απλώς επιβάλλονταν ως άκαμπτα γράμματα; Το μέτρο της ερμηνείας τους υπήρξε πάντα πέραν του γράμματος, ακόμα και από τον ίδιο τον Χριστό, αλλά και μετέπειτα τους Εκκληστιαστικούς Πατέρες που ερμήνευσαν τους Ιερούς Κανόνες, ανά εποχές. 

Δυστυχώς, η σύγχρονη πραγματικότητα δείχνει ότι ο ζηλωτισμός και ο δογματισμός δεν έχουν εκλείψει. Πρόσφατα ιδρύσαμε ένα σωματείο με την ονομασία "Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ψαλτριών". Η έμπνευση ήταν να γνωριστούμε όλες οι γυναίκες που αγαπάμε, ψάλλουμε και μαθαίνουμε τη βυζαντινή μουσική. Το παράδοξο ήταν το εξής: Εξ αρχής ανακοινώσαμε ότι ο σκοπός ίδρυσης αυτού του συλλόγου είναι καθαρά πολιτιστικός και δεν έχουμε κανένα στόχο να διεκδικήσουμε επισημοποίηση της θέσης μας στο ψαλτήρι ή την δυνατότητα επίσημου διορισμού μας. Ωστόσο τα μηνύματα από μερίδα ιεροψαλτών που λάβαμε ξεκινούσαν από το δεδομένο ότι συνενωθήκαμε προς κάποια "διεκδίκηση" ή ότι δημιουργήσαμε ένα σύλλογο φεμινιστικού τύπου... Σημειολογικά και μόνο, νομίζω ότι κάποιος μπορεί να βγάλει προφανή συμπεράσματα από αυτήν την αντίδραση. 

Η πραγματικότητα πάντως εδώ και πολλά χρόνια είναι άλλη. Προσωπικά ξεκίνησα να ψάλλω στο ψαλτήρι από τα 9 μου χρόνια, μετά από προτροπή ενός σύγχρονου Αγίου, που είχα την ευκαιρία να γνωρίζω από την παιδική μου ηλικία, του Οσίου Πορφυρίου του καυσοκαλυβήτου. Στη συνέχεια, περνώντας από διάφορους ναούς, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω Ιερείς αλλά και Ιεράρχες, οι οποίοι με χαρά δέχονταν την παρουσία μου στο αναλόγιο. Το ίδιο και πολλούς ιεροψάλτες, με την ίδια γενναιοδωρία και καλή διάθεση. Με παρόμοιο τρόπο, γνωρίζω πολλές ακόμα ψάλτριες οι οποίες βρίσκονται έως σήμερα σε αναλόγια εκκλησιών, όχι απλώς ως βοηθητικά πρόσωπα, αλλά στον ρόλο του πρωτοψάλτη. Μία παράδοση έχει ήδη αρχίσει να δημιουργείται... Κατά τον ίδιο τρόπο που μία παράδοση και ένας ιερός κανόνας -αυτός της χειροθεσίας για τους ψάλτες και γενικώς για τον λεγόμενο κατώτερο κλήρο- έχει αρχίσει στην πράξη να φθίνει. 

Ωστόσο, για εμάς τουλάχιστον τις ενεργές σήμερα ψάλτριες, η αρχή μας συνοψίζεται στο εξής: Οπου μας δέχονται, εχει καλώς. Οπου δεν μας δέχονται, δεν υπαρχει πρόβλημα. Όσες εχουμε επαφη με το ψαλτηρι, χρόνια τώρα με αυτόν τον τροπο κινούμαστε. Με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Ψαλτριών, στον οποίο δεχόμαστε ελεύθερα ασφαλώς τους άντρες -ενώ σημειωτέον το Δ.Σ. του αποτελείται και από άνδρες- σκοπός μας είναι μόνο η μεταξύ μας γνωριμία και ο από κοινού προβληματισμός μας, μέσω συνεδρίων, ημερίδων ή άλλων επιμορφωτικών και καλλιτεχνικών διοργανώσεων, για τα θέματα που μας απασχολούν αλλά και μας ενδιαφέρουν γύρω από την Τέχνη της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής. 


Για να έχουν κάποια πράγματα ρόλο στη ζωή μας δεν είναι απαραίτητο να είναι χρηστικά ή επίκαιρα. Υπάρχουν και άλλες διαστάσεις. Η αναζήτηση επικαιρότητας στην Παράδοση θα ήταν μια άδικη προσέγγιση για όσα μπορεί να μας δώσει. 

Η Παράδοση έχει ανέκαθεν έναν δικό της χρόνο. Είναι ό,τι καλύτερο διασώθηκε στους αιώνες. Το απόσταγμα του καλύτερου "προϊόντος" που είχαν να αφήσουν οι παλαιότερες γενιές. Παραλλάσσοντας τα λόγια του Καθηγητή Χρίστου Τσολάκη για τη γλώσσα, θα έλεγα ότι σε μία αδιάσπαστη βιολογική και πολιτισμική συνέχεια του ελληνισμού, το παραδοσιακό τραγούδι -και μάλιστα όχι μόνο η μουσική του, αλλά και ο λόγος του: ο λόγος του ανώνυμου λαϊκού ποιητή- αποταμιεύει ολόκληρη την πολιτιστική κληρονομιά των Ελλήνων. Αν διασώθηκε, διασώθηκε γιατί ήταν λόγος αληθινός και αυθεντικός. Ίσως δεν μπορεί να εκφράσει κανέναν σήμερα ένα παραδοσιακό τραγούδι, γιατί δεν απευθύνεται σε αυτήν την εποχή, ωστόσο ως λόγος αλήθειας μας αφορά ακόμα και σήμερα, όπως θα αφορά και σε κάθε εποχή. 

Λέμε συχνά ότι η Παράδοση δεν είναι ή δεν πρέπει να ειναι μουσειακό είδος. Ωστόσο σε μια κοινωνία που τα μουσεία και η ιστορική μνήμη θα είχαν πραγματικά τον σημαντικό ρόλο που μπορούν να επιτελέσουν στην ψυχη και τη συνείδηση καθενός μας, τότε θα ηταν ζητούμενο η Παράδοση να μπορει να λειτουργεί ως μουσειακό είδος. Να μπορει να "μιλά" σιωπηλή, χωρίς προλόγους και επεξηγήσεις και χωρίς ψυχαναγκασμό να αποκτήσει κάποιο χρηστικό ρόλο στη ζωή μας. Να "εκτίθεται" αποκαλύπτοντας έναν ολόκληρο δεσμό αιώνων ανθρώπων και να μπορούμε ως ακροατές να προτιμαμε να την ακούμε ευλαβικά, πολύ περισοσότερο από το να προσπαθούμε, με ένα συχνά γραφικό πατριωτικό συναίσθημα που ασθμαίνει, να την αναβιώσουμε λες και έχει πεθάνει. Στην πραγματικότητα έστω και αν το βίωμα από το οποίο γεννήθηκε το παραδοσιακό τραγούδι σήμερα δεν υπάρχει, υπάρχει όμως το αποκύημά του: ο καθάριος και απλός λόγος του, η γλώσσα του, που μέχρι σήμερα βρίσκεται στο στόμα μας. Αυτή ίσως είναι η πιο κραυγαλέα απόδειξη ότι το παραδοσιακό τραγούδι, όπως και όλη η Λαϊκή Παράδοση, είτε μέσω των εθίμων της, είτε μέσω των θυμοσοφιών και των παροιμιών της, ζει και αναπνέει ζωντανή έως σήμερα. 


Η μουσική και η θρησκεία είναι ιστορικά συνδεδεμένες. Η θρησκευτική πίστη του ανθρώπου τροφοδότησε κάποιες από τις σπουδαιότερες μουσικές δημιουργίες σε όλον τον κόσμο, ήδη από την αρχαιότητα, σε Δύση και Ανατολή. Το γεγονός βέβαια ότι στις παλαιότερες εποχές η θρησκεία ήταν απόλυτα συνυφασμένη με την καθημερινότητα του ανθρώπου, έχοντας κυρίαρχο ρόλο στη ζωή του, είναι ένας λόγος που δικαιολογεί ιστορικά την ιδιαίτερη αυτή σχέση. Ωστόσο ο σύνδεσμός τους ίσως θα μπορούσε να αναζητηθεί και πέραν των ιστορικών συνθηκών...

Υπάρχει μία πτυχή της σχέσης θρησκευτικής πίστης και μουσικής που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη: το γεγονός ότι ο δρόμος και των δύο είναι ασκητικός. Η μουσική εν γένει είναι ένα δώρο. Είναι η απομίμηση της πραγματικής τέχνης, που δεν βρίσκεται στον κόσμο αυτό και που υπερβαίνει τον άνθρωπο. Μπορείς να την κατακτήσεις μόνο όταν δεν προσπαθείς να την προσαρμόσεις στα πάθη και τις αδυναμίες σου, αλλά επιδιώκεις να ακολουθήσεις με ασκητική ευλάβεια τους όρους, τους κανόνες και τα "μυστικά" μονοπάτια που η ίδια σου θέτει. Αν ο δρόμος δεν είναι ασκητικός, τότε η πορεία δεν έχει νόημα και ούτε αποτέλεσμα.


Όταν βρεθεί κάποιος κοντά σε μουσικούς της δυτικής μουσικής παιδείας, όπως λ.χ. ο Βασίλης Τσαμπροπουλος, που έχουν πραγματικά αφιερώσει τη ζωή τους στην ασκητική της μουσικής και που από την παιδική τους ηλικία έχουν λιώσει πάνω από ένα μουσικό όργανο ή από την τέχνη της καλλιέργειας της φωνής τους, μέσω του κλασικού τραγουδιού, αντιλαμβάνεσαι ότι αυτό που εύκολα εμείς οι "της Παράδοσης" και της "Ανατολικής Μουσικής", υποτιμάμε συχνά ως "φραγκολεβαντίνικα" και "δυτικά ακούσματα", εκτός της ελληνικής μας παιδείας, είναι, αν μη τι άλλο, μία μεγάλη αδικία και ίσως μία βολική υπεκφυγή, ένα άλλοθι.

Καλώς ή κακώς, σε κάποιους χώρους μουσικής, όπως σε αυτόν της δυτικής κλασικής ερμηνείας και εκτέλεσης, τα κριτήρια παραμένουν ακόμα υψηλά, και δύσκολα οι πόρτες ανοίγουν για ημιμαθείς. Κάτι που δεν μπορείς να το αποφύγεις σε άλλα πεδία μουσικής, όπου μοιάζουν πιο "εύκολα" να τα προσεγγίσεις, χωρίς όμως να είναι πραγματικά, όπως σε αυτόν της παράδοσης και ειδικά του τραγουδιού της. Ας αναλογιστούμε απλώς πόσοι έχουν ξεκινήσει από την Παράδοση ή τη Βυζαντινή Μουσική, για να περάσουν στο έντεχνο και στο εμπορικό τραγούδι, επειδή λ.χ. θεωρούν εύκολο να πουν ένα "Τζιβαέρι" ή να κάνουν ένα δίσκο με παραδοσιακά, όπου καμία ΑΕΠΙ δεν θα τους ζητήσει να καταβάλουν πνευματικά δικαιώματα. 

Απο την άλλη, όσο ευκολα στον χώρο της Παράδοσης μπορεί να απορρίπτονται τα "δυτικά ακούσματα", αντιπαραβάλλοντάς τα με τα "πατροπαράδοτα", άλλο τόσο ευκολα όροι και έννοιες, οπως "μαέστρος", "διευθυντής ορχήστρας", "διευθυντής χορωδίας" κ.α, που για να κατακτηθούν στον χώρο της Δυτικής Μουσικής πρέπει να περάσουν χρόνια και υπερβληθούν δοκιμασίες, εχουν αφομοιωθεί αυθαιρετα στον χώρο της Παράδοσης, χωρις να ανταποκρινονται σε καμια πραγματικη δεξιοτητα. Κάποτε όμως θα πρέπει να έρθει η ώρα να αποκατασταθούν οι παρεξηγημένες έννοιες και να μπουν κάποια ορια. Μαέστρος δεν μπορει να είναι απλώς όποιος μετρά τρισημο και τετράσημο, με τον ίδιο τροπο που ενορχηστρωτης δεν μπορει να είναι αυτός που σε μια ηχογράφηση καθορίζει απλώς ποια όργανα θα παίξουν σε ενα τραγούδι. 

Αυτό που επίσης που μπορεί να παρατηρήσει κάποιος σε νεότερες κυρίως γενιές που επιδιώκουν να αποκτήσουν μουσική ταυτότητα -στο χώρο της Παράδοσης αλλά και όχι μόνο- είναι η επιθυμία τους να φθάσουν όσο πιο ψηλά γίνεται χωρίς να καταβάλουν κανένα κόπο. Να γίνουν αναγνωρίσιμοι, χωρίς να έχουν κανένα υπόβαθρο μουσικό. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, λόγω της δυνατότητας να αυτοπροβληθεί κάποιος μέσω ίντερνετ, με όποιον τρόπο θέλει, έχουν παρατηρηθεί διάφορες περιπτώσεις που μετέρχονται κάθε μέσου για να δημιουργούν ψευδείς εντυπώσεις, νομίζοντας ότι αυτό τους ωφελεί (λ.χ. βιογραφικά βασισμένα σε εντυπωσιασμούς, τεχνητά likes, ψευδή προφίλ μέσω των οποίων γράφουν οι ίδιοι δίνοντας συγχαρητήρια στον εαυτό τους, φωτογραφικό υλικό με γνωστά ονόματα του καλλιτεχνικού χώρου που έχει τραβηχτεί στα παρασκήνια συναυλιών και το προβάλλουν ως συνεργασία κ.ο.κ.). Όταν όμως πατάς στο βίντεο για να τους ακούσεις, καταλαβαίνεις ότι δεν υπάρχει τίποτα από πίσω. Και όσο πιο ψεύτικος ο τρόπος αυτοπροβολής, τόσο πιο μεγάλη η κενότητα πίσω του. Είναι μία πραγματικότητα που προβληματίζει, γιατί φαίνεται πως το μήνυμα που έχει περαστεί στις νεότερες γενιές -συχνά δυστυχώς από τους ίδιους τους γονείς- είναι: αν κάτι μπορεί να γίνει με τον εύκολο τρόπο, ποιος ο λόγος να χαραμίσεις τα χρόνια σου μελετώντας... Αν όμως λείπουν τα θεμέλια στο κτίριο και αρχίζεις να κτίζεις ορόφους, να είσαι βέβαιος ότι κάποτε όλο το οικοδόμημα θα πέσει. Δεν είναι κακό να θες να φτάσεις ψηλά. Αυτό όμως δεν θα γίνει ποτέ αν νομίζεις ότι είσαι ήδη ψηλά. Η προσδοκώμενη επιτυχία δεν έρχεται ποτέ χωρίς κόπο και πορεία, εκτός κι αν προτιμάς να ζεις με ψευδαισθήσεις.


Ο Χρόνης Αηδονίδης χαρακτηρίζει το μεγαλύτερο κομμάτι της μουσικής μου πορείας. Είναι ο άνθρωπος που με καταξίωσε και μου έδωσε βήμα πλάι του με τόση γενναιοδωρία που δύσκολα συναντάς στους ανθρώπους. Μου προσέφερε και μου προσφέρει τη δυνατότητα να βιώσω την παράδοση ζωντανά από την πηγή. Και αυτό θα είναι πάντα η ανεκτίμητη κληρονομιά μου.

Πιστεύω ότι, μαζί με τη Δόμνα Σαμίου, ο Χρόνης Αηδονίδης με το έργο του ολοκληρώνει την τελευταία φάση ενός μεγάλου ιστορικού κύκλου του παραδοσιακού τραγουδιού. Μετά από εκείνον, όλα είναι διαφορετικά. Η πιο σπουδαία συμβολή του στην Παράδοση, για μένα, είναι το γεγονός ότι πήρε το τραγούδι και το δούλεψε στη φωνή του, δίνοντάς του έναν άλλο αέρα και μία άλλη διάσταση. Με τη φωνή του Χρόνη Αηδονίδη το θρακιώτικο τραγούδι έφθασε στα ύψη της ομορφιά του. Δεν υπήρξε ποτέ πια το ίδιο με πριν. Ο άνθρωπος αυτός είναι ίσως ένα από τα σπάνια και ιδανικά ζωντανά παραδείγματα για να καταλάβουμε πως λειτουργούσε ανέκαθεν η παράδοση των τραγουδιών. Πώς δηλαδή η αρχική μορφή του τραγουδιού όταν παραδιδόταν στα χέρια ενός ικανού τραγουδιστή έπαιρνε άλλη ομορφιά και ανέπτυσσε διαφορετικές δυνάμεις και δυναμικές. Αυτό γινόταν πάντα, κατά την πορεία των ετών και τη διαδοχή των τραγουδιών από γενιά σε γενιά, στα χέρια του λεγόμενου "ανώνυμου λαϊκού ποιητή". Απλώς σε αυτή τη γενιά, είμαστε τυχεροί που την ίδια διαδικασία ανάπλασης του τραγουδιού τη ζήσαμε ζωντανά από το στόμα ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του. 


Ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος είναι ένας εξαιρετικά ευφυής μουσικός. Ένα ταλέντο που, επειδή απέχει απο τα γνωστα καλλιτεχνικά και επιχειρηματικά κυκλωματα, στην Ελλάδα δεν εχει εισπραξει την αναγνώριση που του αξιζει, σε αντίθεση ευτυχως με την πορεία του στο εξωτερικό. Ειναι ενας απο τους πολύ λίγους Ελληνες μουσικούς που διαγράφει πραγματική διεθνή καριέρα. Καταφέρνει να κινείται σε τόσο διαφορετικούς και απαιτητικούς χώρους και είδη μουσικής με εντυπωσιακή άνεση αλλά κυρίως με εξαιρετικά βαθιά γνώση. Τον χώρο μάλιστα της βυζαντινής μουσικής τον γνωρίζει σε βάθος και όχι επιδερμικά. Και έχει κατορθώσει σχεδόν το ακατόρθωτο. Στον συγκερασμένο ήχο του πιάνου έδωσε το ύφος και το περιβάλλον για να ανασάνουν οι δρόμοι της βυζαντινής μουσικής, με το χρώμα τους και την ατμόσφαιρά τους. Είναι Μουσικός με την αληθινή έννοια του όρου που σε καλεί, αν θέλεις πραγματικά να στέκεσαι επάξια δίπλα του, να υπερβαίνεις συνεχώς τον εαυτό σου και να ορίζεις εξ αρχής το νόημα των όρων και των μουσικών εννοιών. Εχει επίσης έναν απρόβλεπτα χαρισματικό λόγο και διεισδυτική σκέψη, που επιβεβαιώνει τον κανόνα ότι το πραγματικό μουσικό ταλέντο συνήθως συνοδεύεται απο υψηλή νοητική και συναισθηματική ευφυΐα.

Η Συνεργασία μας ξεκίνησε το 2013 με τις "ΩΡΕΣ" στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και νομίζω ότι πυροδότησε μία σειρά από νέες μουσικές ιδέες υπό τον συνδυασμό Δύσης - Ανατολής, με αποκορύφωμα τη φετινή συνεργασία μας με το "David". Πρόκειται για ενα έργο του βασισμένο στους Ψαλμούς του Δαβιδ, που θα παρουσιάσουμε στο Μέγαρο Αθηνών και σε άλλες πόλεις τον Απρίλιο, επ' ευκαιρία της επερχόμενης κυκλοφορίας του ομώνυμου δίσκου μας απο την ECM. Νιώθω απόλυτα ασφαλής μουσικά στα χέρια του. Γνωρίζω ότι κανείς στην Ελλάδα δεν θα μπορούσε να προσεγγίσει με μεγαλύτερη ευαισθησία και γνώση τη βυζαντινή μουσική, όντας παράλληλα βιρτουόζος και καταξιώμενος σε ένα εντελώς διαφορετικό χώρο μουσικής. 


Στο εξωτερικό, πέραν των συναυλιών με τον Χρόνη Αηδονίδη, είχα την ευκαιρία να ταξιδέψω για συναυλίες και σεμινάρια, με πυρήνα τη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική, σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ουγγαρία, ηΣερβία, η Εσθονία, η Τουρκία, τα Σκόπια, η Βουλγαρία. Μία σειρά των πρώτων ηχογραφήσεων μου, ήδη από την ηλικία των 14 ετών, με βυζαντινούς ύμνους, μαζί με τον Όσιο Πορφύριο τον καυσοκαλυβήτη, κυκλοφορούν σε όλες τις ορθόδοξες χριστιανικές χώρες, με αποτέλεσμα η φωνή μου να γίνει γνωστή στον ορθόδοξο κυρίως κόσμο του εξωτερικού και οι σημερινές μετακλήσεις να οφείλονται,ως επί το πλείστον, σε εκείνες τις πρώιμες ηχογραφήσεις.

Από τα ταξίδια και τις συνεργασίες μου ξεχωρίζω ασφαλώς τις συναυλίες στην Ουγγαρία με τη γνωστή παραδοσιακή τραγουδίστρια Marta Sebestyen (γνωστή από το soundtrack του "Άγγλου Ασθενή") αλλά και με την εξαιρετική χορωδία θρησκευτικού μέλους St Ephraim Male Choir, με την οποία ψάλλαμε από κοινού στη Βασιλική του Αγίου Στεφάνου στη Βουδαπέστη. Σημαντικοί σταθμοί υπήρξαν επίσης οι προσκλήσεις από την περίφημη Ακαδημία Λιστ και το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης για την πραγματοποίηση master class με θέμα τη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική. Από τις πιο συγκινητικές στιγμές επίσης, ως προς την αγάπη και την ανταπόκριση του κόσμου, ήταν όταν έλαβα μέρος ως προσκεκλημένη της Μονής Bigorsky, σε μία μεγαλειώδη συναυλία στη κατάμεστη αίθουσα του αντίστοιχου Μεγάρου Μουσικής των Σκοπίων, αφιερωμένη στα Θεία Πάθη. Στη Σερβία σύντομα επίσης θα κυκλοφορήσει στις κινηματογραφικές αιθουσες μια νεα ταινια, από γνωστή στη χώρα εταιρεία παραγωγής, στο soundtrack της οποίας έχω τη χαρά να μετέχω με εκκλησιαστικούς ύμνους. 

Πιστεύω ωστόσο ότι ενας νεος και ευρύτερος κύκλος καλλιτεχνικής πρόσβασης σε ενα μεγαλύτερο κομμάτι κοινου στο εξωτερικό φαίνεται πως ανοίγει συντομα με το επερχόμενο άλμπουμ μας με τον Βασίλη Τσαμπροπουλο απο την κορυφαία γερμανική δισκογραφική ECM και ασφαλώς αυτο είναι κάτι που οφείλω αποκλειστικά σε εκείνον.


Πόσο εύκολο είναι να ακολουθείς αυτό που επιθυμείς; Όχι μόνο σε αυτήν την εποχή αλλά σε κάθε καιρό και χρόνο. Ή μήπως θα έπρεπε η αρχική ερώτηση να είναι: πόσο εύκολο είναι να ορίζεις αυτό που επιθυμείς; Ποια τα κριτήρια και ποιες οι ενδείξεις; Όσο κι αν σε ένα κομμάτι ανθρώπων, που ευτύχησαν να επιθυμούν κάτι για τη ζωή τους από πολύ νωρίς, το τελευταίο αυτό θα έμοιαζε ασήμαντο ή προφανές, κι όμως είμαι πεπεισμένη ότι πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν καν τι είναι αυτό που αγαπούν. Ίσως καν δεν επιθυμούν. Ίσως καν δεν ελπίζουν. Ίσως όμως απλώς δεν έθεσαν ποτέ εαυτόν σε διαδικασία να διεκδικήσουν το όνειρό τους.

Έτυχε πρόσφατα να ακούσω ένα διάλογο παιδιών του λυκείου. Υπήρχε μία λέξη που κυριαρχούσε: Βαριέμαι. Δεν ξέρω κατά πόσο ήταν αλήθεια, γιατί στη νεότερη γενιά νιώθω ότι υπάρχει μια αξιοθαύμαστη εγγενής άμυνα στις ψυχές τους που, ενώ νιώθουν, παριστάνουν ότι δεν νιώθουν και, ενώ επιθυμούν και καταλαβαίνουν, παριστάνουν τους ανήξερους... Κι ας αντιλαμβάνονται στ' αλήθεια τα πάντα,καθαρά και απογυμνωμένα από κάθε πρόφαση. Ωστόσο και πάλι, έστω και σημειολογικά, κάτι λέει. Τι σημαίνει για έναν νέο άνθρωπο, όταν όλες οι προοπτικές και όλοι οι δρόμοι είναι τουλάχιστον εν δυνάμει ανοιχτοί και όταν όλα τα όνειρα δυνατά, η αίσθηση ότι βαριέται;

Αλλά μήπως και οι μεγαλύτεροι σε ηλικία δεν λένε ακριβώς το ίδιο; Ας αφήσουμε το άλλοθι της εποχής της κρίσης. Ας αφήσουμε το επιχείρημα και την πραγματική δυσκολία των οικονομικών προβλημάτων. Ας υποθέσουμε ότι όλα στη ζωή μας κυλάνε ρολόι. Ότι ούτε δάνεια, ούτε χρέη μας κυνηγούν. Ούτε λογαριασμοί, ούτε υποχρεώσεις. Πόσοι σε αυτή τη γη, κάνουν στη ζωή τους αυτό που επιθυμούν; Πόσοι επέλεξαν να το διεκδικήσουν και πόσοι συμβιβάστηκαν σε μια ζωή πίσω από το επιχείρημα "δεν είχα άλλη επιλογή"; 

Αναρωτιέμαι, υπάρχει άλλη επιλογή όταν επιθυμείς κάτι πολύ; Υπάρχει άλλη επιλογή από το να το κατακτήσεις; Υπάρχει άλλη επιλογή από το να ζήσεις αναζητώντας την ομορφιά στον σκοπό που αγαπάς; Υπάρχει θυσία που να δικαιολογεί να θυσιάσεις, στο βωμό της, τον πραγματικό σου προορισμό;

Δεν υπάρχει για μένα. Δεν υπάρχει καμία πρόφαση και καμιά δικαιολογία, αρκεί να βρίσκεσαι πραγματικά στον δρόμο που σου "ανήκει". 
Κι ο δρόμος που σου "ανήκει" πιστεύω πως έχει πάντα ξεκάθαρες ενδείξεις και σημάδια αναγνώρισης. Είναι ο δρόμος που κατακτάς μέρα τη μέρα με αγώνα. Ο δρόμος που η αγάπη σου γι' αυτόν δοκιμάζεται κάθε στιγμή. Μία πορεία που σου δίνει την ευκαιρία να την παρακάμψεις σε κάθε στροφή, κι όμως επιλέγεις να μην το κάνεις. Ένας στόχος που αφοσιώνεσαι σε αυτόν με οποιοδήποτε κόστος, έστω κι αν όλοι γύρω σου σε συμβουλεύουν "από θέσεως" ότι δεν είναι ασφαλής, ότι δεν "πουλάει", ότι σου δημιουργεί προσχώματα σε αυτό που "θα μπορούσες" διαφορετικά με τις ικανότητες και τις δεξιότητές σου να επιλέξεις. 

Μα, ακόμα κι έτσι, αν το αντάξιο της αγάπης είναι η θυσία του εαυτού μας, τότε ποια η αξία να μην πληρώσεις με την υπάρξή σου γι' αυτό που αγαπάς; Κι αν τα αντικειμενικά κριτήρια της καταξίωσης και της αναγνώρισης απέχουν από τον δρόμο της κλήσης και της κλίσης σου, ποιος ο λόγος να ακολουθήσεις κάτι που δεν είσαι; Πόσο πιο ευτυχής μπορεί να γίνεις και πόσο ειλικρινής θα υπάρξεις στην μελλοντική σου βολική και εξασφαλισμένη ζωή; 

Εδώ, στου δρόμου αυτού την πορεία, μετά από 10 χρόνια από την εποχή που ξεκίνησα τις συναυλίες με τον Χρόνη Αηδονίδη και που οι δρόμοι μου αφήνω να με πάνε μία εδώ και μία εκεί, με κριτήριο μόνο την αγάπη μου στο στόχο που έχω θέσει: να ακολουθώ μια άλλη μουσική, μια άλλη "αλήθεια" κι ένα άλλο παράθυρο σε αυτόν τον κόσμο για να βλέπω, δεν θα μετανιώσω σήμερα. Δεν θα το έκανα ούτε αύριο. Κι όσο έντιμο είναι να μετανοιώνει κανείς για μια λάθος πορεία του, άλλο τόσο και ίσως περισσότερο έντιμο είναι να δικαιώνει το μοναχικό του δρόμο που δεν έχει προδώσει. 

Όταν βρεις αυτό που αγαπάς, ακολούθησέ το μέχρι τέλους. Έστω κι αν στο τέλος δεν δικαιώσει τις προσδοκίες σου, η βεβαιότητα ότι το ακολούθησες, τουλάχιστον εσύ, χωρίς να το προδώσεις, αρκεί για την απόσβεση του κόστους...

- Σύντομα αναμένεται το άλμπουμ "DAVID" με τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο και τη Νεκταρία Καραντζή από την διεθνή δισκογραφική ECM
- 7/4: Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, "David" / Βασίλης Τσαμπρόπουλος - Νεκταρία Καραντζή. Η συναυλία αυτή θα σηματοδοτήσει την έναρξη της περιοδείας των δυο καλλιτεχνών σε διάφορα μέρη της Ελλάδας (Λευκάδα, Κρήτη, Κέρκυρα, Παρος κ.α.) , με το ίδιο Πρόγραμμα, ενόψει τηςκυκλοφοριας του μόνιμου CD τους.
- 15/4: Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, "Από την Υμνωδία της Μεγάλης Εβδομάδας στον Επιτάφιο του Μίκη Θεοδωράκη". 
- Το καλοκαίρι αναμένεται η κυκλοφορία του Α' μέρους του βιβλίου-CD της Ν. Καραντζή: "Οι Παναγίες της Ελλάδας", από την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
- Η Νεκταρια Καραντζη είναι η ιδρύτρια και επίτιμος Πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Ψαλτριών, που συστάθηκε τον Φεβρουάριο.

<![CDATA[Ο Δογματισμός στη Μουσική έχει τις ίδιες συνέπειες με τον Δογματισμό στην Πίστη]]>Mon, 14 Apr 2014 18:17:18 GMThttp://nektariakarantzi.weebly.com/interviews/21Picture
Συνέντευξη στην Αγγελική Ψωμαδέλλη, για το tralala.gr

Πριν λίγες μέρες πραγματοποίησε μια σπουδαία εμφάνιση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με τον κορυφαίο μουσικό Βασίλη Τσαμπρόπουλο με το μουσικό έργο «Δαυίδ».

Ο λόγος για την κορυφαία ιεροψάλτρια Νεκταρία Καραντζή που προσπαθεί να μοιράζει ισομερώς την καθημερινότητά της στις δυο μεγάλες της αγάπες, τη βυζαντινή μουσική και τη νομική επιστήμη και το καταφέρνει με τον καλύτερο τρόπο αφού έχει ήδη στο ενεργητικό της πολλές διακρίσεις για την προσφορά της στη βυζαντινή μουσική και την ορθοδοξία ενώ παράλληλα έχει δημιουργήσει τη δική της οικογένεια.

Διαβάστε όσα μας αποκάλυψε αποκλειστικά στο tralala.gr για την πορεία της μέχρι σήμερα, τα πιστεύω της, τα μελλοντικά επαγγελματικά της σχέδια και γνωρίστε την καλύτερα.

Σε ηλικία μόλις 9 ετών, ξεκινήσατε την πορεία σας ως ιεροψάλτρια. Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με την εκκλησιαστική μουσική;

Η επαφή μου με το ψαλτήρι από την παιδική μου ηλικία οφείλεται στη σχέση της οικογένειάς μου με το χώρο της Εκκλησίας και ειδικότερα με μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες πνευματικές μορφές της Ορθοδοξίας -που πρόσφατα μάλιστα αγιοποιήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο- τον Όσιο Πορφύριο τον Καυσοκαλυβήτη. Ο Όσιος Πορφύριος ήταν επί της ουσίας η αφορμή για να ανέβω στο ψαλτήρι και, μέσω εκείνου, ξεκίνησα να σπουδάζω την βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική.

Στα 14 σας χρόνια, μπήκατε και επίσημα στη δισκογραφία της βυζαντινής μουσικής. Θυμάστε κάτι χαρακτηριστικό από τα πρώτα βήματα της δισκογραφικής σας πορείας;

Οι πρώτες μου ηχογραφήσεις ήταν πλάι στη φωνή του Οσίου Πορφυρίου. Θυμάμαι ότι η πρώτη ηχογράφηση που ανέλαβα ήταν ο αγαπημένος Κανόνας του για τον Ιησού. Ένιωθα τόση ευθύνη και δέος που κάθε λίγο και λιγάκι σταματούσε η εγγραφή για να ξαναδοκιμάζω να ψάλλω χωρίς να τρέμω… Θυμάμαι επίσης ότι μία από τις πρώτες μου ηχογραφήσεις έγινε μέσα στο Ναό του Μοναστηριού του Οσίου Πορφυρίου, όταν ακόμα βρισκόταν υπό κατασκευή. Δεν είχαν ακόμα τοποθετηθεί οι πόρτες και τα παράθυρα. Ήταν χειμώνας και έκανε απίστευτο κρύο. Εγώ ήμουν σε χάλια κατάσταση από βαρύ κρυολόγημα…. Δεν υπήρχε όμως δυνατότητα αναβολής, για διαφόρους λόγους. Λίγο πριν ξεκινήσει η ηχογράφηση, όλοι όσοι ήταν δίπλα μου έλεγαν ότι έτσι όπως είμαι, θα ήταν αδύνατο να ψάλλω… Το μόνο που σκέφτηκα ήταν αν το θέλει ο Θεός θα γίνει. Εφόσον δεν υπήρχε δυνατότητα αναβολής, θα έψαλλα όπως είμαι και ό,τι ήθελε ας γίνει. Από την ώρα που ξεκίνησα τις πρώτες νότες, η φωνή μου έμοιαζε σα να μη συμβαίνει τίποτα. Η ηχογράφηση ξεκίνησε μεσημέρι και τελείωσε τη νύχτα. Μέσα σε μισή μέρα βγήκε ο δίσκος “Προκαθάρωμεν εαυτούς”. Αμέσως μόλις τελείωσα τους ύμνους, το κρυολόγημα επανήλθε από εκεί που με άφησε.

Από το 2004, συνεργαστήκατε με το μεγάλο δάσκαλο της αυθεντικής Παράδοσης, Χρόνη Αηδονίδη. Τι αποκομίσατε από τη θητεία σας κοντά του;

Ο Χρόνης Αηδονίδης είναι ένας ζωντανός θρύλος της Ελληνικής Παράδοσης. Η μαθητεία και η συνεργασία μου κοντά του είναι μία από τις πολύτιμες παρακαταθήκες που μου έχει κληροδοτήσει. Είναι ένας εξαιρετικά γενναιόδωρος δάσκαλος που στάθηκε η αιτία και η αφορμή για να αγαπήσω το παραδοσιακό τραγούδι και να το συνεχίζω με τον τρόπο που μου έχει υποδείξει. Πιστεύω ότι ο Χρόνης Αηδονίδης στο χώρο της Παραδοσιακής Μουσικής είναι μία Σχολή μόνος του. Εισήγαγε ένα ιδιαίτερο εκλεπτυσμένο ύφος τραγουδίσματος των τραγουδιών της Θράκης, Μ. Ασίας και Μακεδονίας, αναδεικνύοντας τα ωραιότερα σημεία της αυθεντικότητάς τους, όπως είχαν διασωθεί. Το να δηλώνω μαθήτρια αυτού του γλυκύτατου, σεμνού και τόσο ταλαντούχου ανθρώπου θα είναι πάντα για εμένα τίτλος τιμής.

Παράλληλα με τη βυζαντινή μουσική, πραγματοποιήσατε νομικές σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Αθηνών. Πώς μπορούν να συμβαδίσουν αρμονικά αυτές οι διαφορετικές ειδικότητες;

Αντικειμενικά ίσως δεν συμβαδίζουν. Νομίζω όμως ότι όλα ξεκινούν από το γεγονός ότι πάντα στη ζωή μου ακολουθούσα ό,τι αγαπώ και μόνο αυτό, χωρίς εκπτώσεις. Κριτήριό μου για ό,τι έκανα και κάνω είναι μόνο να το αγαπώ όχι απλώς πολύ, αλλά πάρα πολύ, και να με ενδιαφέρει σε σημείο ώστε να μπορώ να ξημεροβραδιάζομαι για να το μάθω και να κατακτήσω τα μυστικά του. Ακριβώς αυτό σημαίνουν και οι δύο αυτοί κλάδοι για μένα, η νομική και η μουσική. Στη μουσική βρίσκω την έκφραση των συναισθημάτων μου και στη νομική, και ειδικά στο ποινικό δίκαιο, την έκφραση της λογικής μου. Έχω ξενυχτήσει μελετώντας και για τα δύο πολύ και τα έχω αγαπήσει εξίσου. Επομένως, αν και δεν ξέρω πως αντικειμενικά θα μπορούσαν να συνδυάζονται, στην ψυχή και στη σκέψη μου συνδυάζονται, μέχρι στιγμής, ιδανικά.

Το 2004 πραγματοποιήσατε την πρώτη σας εμφάνιση σε συναυλιακό κοινό στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και από τότε, έχουν ακολουθήσει πλήθος εμφανίσεων σας. Υπάρχει κάποια που να ξεχωρίζετε;

Υπάρχουν ασφαλώς πολλές στιγμές που ξεχωρίζω. Ίσως οι πιο σημαντικές ήταν η συναυλία στη Βασιλική του Αγίου Στεφάνου και το σεμινάριο στην Ακαδημία Λιστ στην Ουγγαρία, μαζί με την κορυφαία ερμηνεύτρια της χώρας Marta Sebestyen και την περίφημη St Ephraim Male Choir, η συναυλία και το σεμινάριο στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης στη Γαλλία, η συμμετοχή μου σε συναυλία στο αντίστοιχο Μέγαρο Μουσικής των Σκοπίων, σε ένα κοινό 2000 ατόμων που ένιωσα πως στο πρόσωπό μου υποδέχθηκαν την Ελλάδα με έναν ενθουσιασμό και σεβασμό που ξαφνιάζει. Επίσης η συναυλία μαζί με τον Χρόνη Αηδονίδη στο προαύλιο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης στην Κωνσταντινούπολη, υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχη, η συμμετοχή μου στη συναυλία για τα 70 χρόνια Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, υπό την αιγίδα του Μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, με μουσική Γιώργου Βούκανου, οι συναυλίες βυζαντινής μουσικής στην Εσθονία και τη Σερβία και ασφαλώς όλες οι τελευταίες εμφανίσεις μου με τον διεθνούς φήμης πιανίστα, συνθέτη και μαέστρο Βασίλη Τσαμπρόπουλο, στο Μέγαρο Μουσικής αλλά και το καλοκαίρι, στην πρώτη συναυλία στα σκαλιά της Μεγαλόχαρης Τήνου, στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Από το 2013, συνεργάζεστε με τον διεθνώς καταξιωμένο μουσικό, Βασίλη Τσαμπρόπουλο. Πώς επιτεύχθηκε η σύμπραξη δυο τόσο διαφορετικών καλλιτεχνών;

Όλα είναι δυνατά όταν υπάρχει αγάπη για τον κοινό σκοπό και συνειδητοποιημένη γνώση του χώρου που καθένας εκπροσωπεί. Αυτή η συνεργασία, η οποία ξεκίνησε πέρυσι -επίσης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου παρουσιάσαμε τις “Ώρες”- είναι για μένα αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικούς σταθμούς στην πορεία μου, στον οποίο προσβλέπω μελλοντικά για όσα νιώθω ότι μπορεί να δώσει. Ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος είναι μία πολύ σπάνια και ιδιαίτερη περίπτωση ανθρώπου και μουσικού. Οι Έλληνες πρέπει να είμαστε περήφανοι που αυτής της ποιότητας και του ύψους μουσικός γεννήθηκε σε αυτόν τον τόπο. Είναι ένας από τους ελάχιστους που κάνουν πραγματική διεθνή καριέρα, εδώ και χρόνια, και νομίζω ότι το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του είναι ότι μπορεί να καταπιάνεται ταυτοχρόνως με τον απαιτητικό χώρο της κλασικής -και μάλιστα σε ρεπερτόριο ιδιαίτερα υψηλών απαιτήσεων, όπως αυτό του Ραχμάνινοφ- και ταυτόχρονα να τον ακούς να ερμηνεύει τζαζ και να καταλαβαίνεις πως βλέπεις τον διάδοχο του Κιθ Τζάρετ. Κοντά σε όλα αυτά, είναι ένας μουσικός που γνωρίζει βαθύτατα τον χώρο της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής τέχνης. Όχι απλώς γνωρίζει, αλλά ψάλλει ο ίδιος εξίσου εντυπωσιακά. Και κάπου εκεί νομίζω ότι βρίσκεται το μυστικό της επιτυχίας αυτού που είναι. Ότι συνδυάζει πολλούς διαφορετικούς μουσικούς κόσμους στο ανώτερο δυνατό σημείο καθέναν τους. Το γεγονός ακριβώς πως κατέχει τα μυστικά της βυζαντινής υμνωδίας είναι αυτό που πιστεύω ότι βοήθησε στο να αποκτήσει μέλλον αυτή η συνεργασία μας και να είναι σε θέση σε λίγο διάστημα να κυκλοφορήσει διεθνώς με την ECM. Ξέρει άψογα να ισορροπεί μεταξύ του δυτικού κόσμου και της μουσικής της Ανατολής. Ξέρει άψογα να αποδίδει τους βυζαντινούς ύμνους με ένα όργανο που παρότι από τη φύση του, ως συγκερασμένο, δεν του δίνει πολλά περιθώρια να κινηθεί, ωστόσο καταφέρνει να αποδώσει με πιστότητα το χρώμα των βυζαντινών δρόμων, χωρίς να τους αλλοιώνει ή να τους παραποιεί. Νομίζω ότι οι βυζαντινοί ύμνοι στα δάχτυλά του, παίρνουν μία άλλη διάσταση και ανοίγουν έναν νέο μουσικό δρόμο. Και ασφαλώς θεωρώ τιμή μου που αυτό το μουσικό έργο το εμπιστεύεται στη φωνή μου.

Στα πλαίσια της συνεργασίας σας με τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο, θα πραγματοποιήσετε κάποιες εμφανίσεις με το μουσικό έργο «Δαυίδ». Πείτε μας δυο λόγια για αυτή τη συνεργασία.

Πρόκειται για το νέο μουσικό έργο του Βασίλη Τσαμπρόπουλο, βασισμένο στην ποίηση του βιβλικού Προφήτη, Βασιλιά και Μουσικού Δαυίδ. Το παρουσιάσαμε ζωντανά πριν λίγες μέρες, στις 7 Απριλίου, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και μέσα στο καλοκαίρι θα το παρουσιάσουμε σε διάφορες περιοχές σε όλη την Ελλάδα (Πάρο, Νάξο, Τήνο, Κρήτη κ.α.). Σε αυτό το έργο ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος έχει ντύσει μουσικά τους βιβλικούς στίχους με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο που ισορροπεί μεταξύ των ηχοχρωμάτων της Δύσης και την ατμόσφαιρα της Ανατολής, με τον ίδιο ευφυή τρόπο που κατόρθωσε να προσεγγίσει τους βυζαντινούς δρόμους μέσω του πιάνου στο πολύ επιτυχημένο διεθνούς κυκλοφορίας άλμπουμ του, πριν κάποια χρόνια, με τίτλο “Akroasis” από την ECM.

Το Πάσχα του 2014, πρόκειται να κυκλοφορήσει η πρώτη από κοινού δισκογραφική σας δουλειά με τον κορυφαίο μουσικό, από την γερμανική εταιρεία ECM. Τι θα περιλαμβάνει;

Θα περιλαμβάνει ακριβώς αυτό το νέο μουσικό έργο του Βασίλη Τσαμπρόπουλου για τον Δαυίδ, αλλά επίσης θα υπάρχουν γνωστοί ύμνοι διασκευασμένοι από τον Βασίλη, όπως το “Ιδού ο Νυμφίος”, “Εγκώμια της Μ. Παρασκευής” καθώς και κάποιες συνθέσεις του για solo piano.

Πώς αισθάνεστε που έχετε καταφέρει να κατακτήσετε τον ανδροκρατούμενο χώρο των ιεροψαλτών και η προσφορά σας στην Βυζαντινή μουσική και την ορθοδοξία έχει αναγνωριστεί σε τόσο μεγάλο βαθμό;

Δεν νιώθω καθόλου πως έχω κατακτήσει τον ανδροκρατούμενο χώρο των ιεροψαλτών. Νιώθω ότι έχω δεχθεί την αγάπη και τη βοήθεια πολύ σημαντικών ιεροψαλτών αλλά και κληρικών του χώρου, που χάρη στη γενναιοδωρία τους συνεχίζω, αψηφώντας τις κακεντρέχειες, τα εμπόδια και τις ανθρώπινες προφανείς μικρότητες που συντηρούνται σε κάθε χώρο στη ζωή των ανθρώπων, ειδικά δε εκεί που ο δογματισμός και ο ζηλωτισμός γίνεται συχνά προκάλυμμα για να κρύβει κανείς την αδυναμία του να διαχειριστεί με χαρά την ελευθερία που του έδωσε ο Θεός. Δυστυχώς ο χώρος της ψαλτικής τέχνης, αλλά και της Εκκλησίας γενικότερα, επειδή ακριβώς έχει μεγάλη ευλογία, έχει και μεγάλο πειρασμό. Συχνά οι άνθρωποι που προτάσσουν επιδεικτικά στη ζωή τους την Εκκλησία και τον Χριστό, μπορούν, προς χάριν του δογματισμού, να μετατραπούν σε δυνάστες τόσο για τους άλλους όσο και για τον ίδιο τους τον εαυτό. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με το χώρο της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής τέχνης. Εν ολίγοις, θα έλεγα ότι ο δογματισμός στη μουσική έχεις τις ίδιες συνέπειες με τον δογματισμό στην πίστη. Από Αγάπη γίνεται Φόβος. Από Τέχνη γίνεται Τεχνική.

Έχετε μια κόρη με τον τραγουδοποιό Βασίλη Καζούλλη. Έχετε επιχειρήσει να μυήσετε την κόρη σας στο δρόμο της Βυζαντινής μουσικής;

Δεν έχω επιχειρήσει να της μάθω τίποτα, σε μορφή “μαθήματος”. Με ακούει απλώς όταν τραγουδώ ή ψάλλω και κάποιες φορές κάνει το ίδιο. Νομίζω όμως προς το παρόν τουλάχιστον επηρεάζεται περισσότερο από τον μουσικό χώρο του πατέρα της. Πιστεύω όμως ότι δεν θα μπω ούτε αργότερα σε αυτήν την διαδικασία να της μάθω αυτά που αγαπώ εγώ. Αν το θέλει, θα το κάνει μόνη της. Ούτε όμως πιστεύω ότι μπορώ να γνωρίζω εγώ, ως μητέρα της, ποιος δρόμος είναι ο ιδανικός για τη ζωή της. Είναι ένας άλλος άνθρωπος, με δικά του θέλω και επιθυμίες, ήδη από αυτή την ηλικία των 5 ετών, και έχω ήδη διαπιστώσει ότι πιο πολλά μαθαίνει από αυτά που με βλέπει να πράττω παρά από αυτά που της λέω.

Τι συμβουλή θα δίνατε σε κάποιο νέο παιδί που επιθυμεί να ασχοληθεί με τη Βυζαντινή μουσική;

Πρώτον: να το κάνει, αψηφώντας τους φόβους περί “δυσκολίας” της τέχνης. Δεν υπάρχει εύκολο και δύσκολο. Υπάρχει πορεία με συνεχείς κατακτήσεις. Όταν επίσης αγαπάς κάτι, το εμπόδιο της δυσκολίας να το κατακτήσεις, είναι μία οικειοθελής και με χαρά παραχώρηση που όχι μόνο κάνεις, αλλά επιθυμείς να κάνεις.

Δεύτερον: μπαίνοντας στον χώρο της λεπτομέρειας της τεχνικής, του ύφους, των διαστημάτων, του χρώματος των μουσικών της δρόμων, να μην λησμονήσει ποτέ ότι ο βασικός σκοπός αυτής της τέχνης είναι πιο βαθύς από την άρτια ερμηνεία και εκτέλεση και πιο ουσιαστικός από τα περίτεχνα μελίσματα της φωνής που σου καλλιεργεί. Είναι πριν από όλα προσευχή. Δημιουργήθηκε ως προσευχή και ολοκληρώνεται ο σκοπός της όταν ερμηνεύεται ως προσευχή.

Πλησιάζοντας στις μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας που θα μας οδηγήσουν στο Άγιο Πάσχα, πώς νιώθετε; Πιστεύετε πως η κάθαρση της ψυχής έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στις δύσκολες εποχές που διανύουμε;

Η κάθαρση της ψυχής είναι μια διαδικασία που μπορεί να αντιλαμβάνεται πολύ διαφορετικά καθένας μας. Είναι επίσης μια διαδικασία που δεν θα έπρεπε φυσιολογικά να έχει σχέση με εποχές και οικονομικές κρίσεις. Σίγουρα, μια δύσκολη εποχή, όπως αυτή που ζούμε, δίνει αφορμή να δίνουμε σημασία σε κομμάτια της ζωής μας που η άνεση και η παντοδυναμία μας κάνει να παραλείπουμε. Σίγουρα επίσης αν κάτι ξεχνά ο άνθρωπος πιο πολύ την εποχή της παντοδυναμίας του, είναι στην ουσία ο βαθύς εαυτός του. Όχι το εγώ του. Αυτό το θυμάται πολύ καλά…. Ο βαθύς εαυτός του είναι η ψυχή του, που αρχίζει να τη θυμάται όταν πονά. Είναι χαρακτηριστική η φράση του Oscar Wilde, όταν έγραψε στη φυλακή το βιβλίο του De Profundis: “Η μόνη αλήθεια σε αυτόν τον κόσμο είναι ο πόνος”. Είναι αλήθεια γιατί εκεί δεν υπάρχουν ψεύτικες αποχρώσεις, δεν υπάρχουν υποκρισίες, δεν υπάρχει καμία ψευδαίσθηση παντοδυναμίας. Στον πόνο βλέπεις τον εαυτό σου στο μέγεθός του. Βλέπεις τη δύναμη και την αδυναμία σου στο μέγεθός της. Επομένως, σε κάθε εποχή, αυτή η “κάθαρση της ψυχής” που αναφέρετε είναι ο μοναδικός τρόπος να βρεις ποιος είσαι αφού αφαιρέσεις τις φιοριτούρες.

Ποια είναι τα μελλοντικά επαγγελματικά σας σχέδια;

Ως προς τις άμεσες συναυλίες το πρόγραμμα είναι:

12/4 μαζί με τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο στη Λευκάδα

15/4 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης), στη συναυλία “Η Υμνωδία του Πάσχα συναντά τον Επιτάφιο του Μίκη Θεοδωράκη”, όπου στο πρώτο μέρος της συναυλίας θα ψάλλω a cappella εκκλησιαστικούς βυζαντινούς ύμνους και στο δεύτερο θα παρουσιαστεί με τη φωνή του βαρύτονου Τάσου Αποστόλου ο Επιτάφιος του Μίκη Θεοδωράκη και

16/4 στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, όπου θα παρουσιάσουμε το ίδιο πρόγραμμα με εκείνο του Μεγάρου, της προηγούμενης ημέρας.

Πέραν επίσης από τις επερχόμενες καλοκαιρινές συναυλίες μας με τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο, ενόψει της κυκλοφορίας του δίσκου μας με την ECM, πρόκειται να κυκλοφορήσει μέσα στο καλοκαίρι το πρώτο μέρος του βιβλίου – CD μου, με συμμετοχές πολλών καλλιτεχνών, αφιερωμένο στα τραγούδια από όλη την Ελλάδα και τους Ύμνους της Παναγίας. Η έκδοση θα γίνει από τον Ρ/Σ της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Συνέντευξη – Επιμέλεια : Μαριάντζελα Ψωμαδέλλη

- See more at: http://www.tralala.gr/sinentefxi-nektaria-karantzi-i-katharsi-tis-psichis-ine-o-monadikos-tropos-na-vris-pios-pragmatika-ise/#sthash.cKZWxEz0.dpuf
<![CDATA[Βιβλικοί Ψαλμοί στο Μέγαρο]]>Sat, 05 Apr 2014 16:30:01 GMThttp://nektariakarantzi.weebly.com/interviews/8Εφημερίδα Κορινθιακή (Απρίλιος 2014)
<![CDATA[Τόλμησαν και επιβραβεύτηκαν]]>Tue, 17 Dec 2013 18:35:15 GMThttp://nektariakarantzi.weebly.com/interviews/10Picture
Συνέντευξη Βασίλη Τσαμπρόπουλου και Νεκταρίας Καραντζή στο avopolis.gr και στον Χάρη Συμβουλίδη
(Δεκέμβριος 2013)

Βασίλης Τσαμπρόπουλος & Νεκταρία Καραντζή: Θα υπάρξουν οι στιγμές που η Δύση διακριτά θα σταθεί απέναντι στην Ανατολή, αλλά και οι στιγμές που οι δύο κόσμοι θα ενώνονται στο ίδιο μέλος...

Tόλμησαν και επιβραβεύτηκαν ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος και η Νεκταρία Καραντζή. Τόλμησαν να δουν τη μουσική πέρα από στεγανά –και πέρα από ορισμένα σκληροτράχηλα πολιτισμικά στεγανά, ας σημειωθεί– και να ξανανοίξουν, από τη δική του σκοπιά ο καθένας, έναν γόνιμο διάλογο μεταξύ ελληνικότητας και Δύσης. Από τον χώρο της κλασικής εκείνος (με διεθνείς περγαμηνές), από τον κόσμο της βυζαντινής ψαλμωδίας και της δημοτικής παράδοσης εκείνη, Τσαμπρόπουλος & Καραντζή αναζήτησαν κοινούς τόπους σε μια σημαντική συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής το φετινό Πάσχα και φτάνουν τώρα σε έναν δίσκο-συνεργασία για λογαριασμό της ECM (Ώρες), ο οποίος αναμένεται να κυκλοφορήσει λίγο πριν το Πάσχα της ερχόμενης χρονιάς. Στο μεταξύ, η ίδια κεντρική ιδέα, προσαρμοσμένη στο πνεύμα των Χριστουγέννων, αποτελεί τον βασικό άξονα της παράστασης Γένεσις που θα παρουσιάσουν στο Gazarte μεθαύριο 19 του Δεκέμβρη και την επόμενη Πέμπτη, 26 Δεκεμβρίου –δίνοντάς μας την αφορμή για την παρακάτω κουβέντα... 

Τι περιεχόμενο θα έχουν οι συναυλίες που θα δώσετε στο Gazarte υπό τον τίτλο Γένεσις; Να τις φανταστούμε ως ένα χριστουγεννιάτικο ανάλογο του προγράμματος Ώρες, που είχατε παρουσιάσει κατά την πασχαλινή περίοδο;

Βασίλης Τσαμπρόπουλος: Η Γένεσις βασίζεται ασφαλώς στην κεντρική ιδέα των Ωρών, προσαρμοσμένη στο μουσικό περιεχόμενο των Χριστουγέννων. Θα υπάρξουν οι στιγμές που η Δύση διακριτά θα σταθεί απέναντι στην Ανατολή, αλλά και οι στιγμές που οι δύο κόσμοι θα ενώνονται στο ίδιο μέλος. Το πρόγραμμα θα κινηθεί από το κλασικό ρεπερτόριο –κυρίως με Bach– έως τους βυζαντινούς ύμνους των Χριστουγέννων, με μια διαφορετική προσέγγιση. Θα περιέχει επίσης στιγμές Γρηγοριανού μέλους και ελληνικών παραδοσιακών καλάντων και τραγουδιών, υπό τον ίδιο διαφοροποιημένο μουσικό τρόπο προσέγγισης μέσα από το πιάνο, που αναμφισβήτητα αναδεικνύει μια εντελώς διαφορετική πτυχή τους. Επίσης, οι ψαλμοί του Δαυίδ, δικής μου σύνθεσης, οι οποίοι αποτελούν τη βάση και την ταυτότητα του συνδυασμού μας, θα έχουν την τιμητική τους.

Η συνεργασία σας θα αποκτήσει σύντομα και δισκογραφική υπόσταση, μέσω της ECM. Σε ποιον βαθμό το κοινό σας άλμπουμ θα απηχεί όσα θα έχουμε δει επί σκηνής το 2013 και σε τι θα διαφοροποιείται από τις συναυλίες;

Β.Τ.: Με την ECM συνεργάζομαι από το 2000, έχοντας ήδη 6 επιτυχημένους δίσκους. Πρώτη φορά ωστόσο αισθάνομαι αυτό το «κάτι ιδιαίτερο» για το μέλλον του δίσκου μας που έρχεται. Όταν ηχογραφήσαμε το υλικό με τη Νεκταρία, ήμουν σίγουρος για την απάντηση της ECM –και δεν διαψεύσθηκα... Ως προς το περιεχόμενο, έχουν διαφοροποιηθεί κάποιες ερμηνευτικές προσεγγίσεις μου σε κομμάτια που παρουσιάσαμε στις Ώρες και τα οποία θα εμπεριέχονται. Μάλλον θα έλεγα ότι τηρήσαμε ένα γενικό ύφος μυστηρίου και κατάνυξης. Περιέχονται επίσης και μέλη που δεν περιλήφθησαν στις Ώρες του Μεγάρου. Ο δίσκος θα κυκλοφορήσει λοιπόν, πρώτα ο Θεός, λίγο πριν το Πάσχα του 2014. Θα έχει τον τίτλο Ores και θα παρουσιαστεί με μια μεγάλη συναυλία στην αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, την ίδια περίοδο. 

Είχα παρακολουθήσει τις Ώρες, έτυχε μάλιστα να κάθομαι δίπλα-δίπλα με τον Δημήτρη Βερύκιο, έναν από τους δασκάλους της Νεκταρίας Καραντζή. Στο διάλειμμα, μια κυρία ήρθε να τον χαιρετίσει και δειλά-δειλά τον ρώτησε «πώς σας φαίνεται»; «Είναι καλό», της απάντησε εκείνος, για να ανταπαντήσει αυτή «για να το λέτε εσείς... γιατί εμάς, να, μας φαίνεται λιγάκι παράξενο...». Έχετε συναντήσει κι εσείς τέτοιες αντιδράσεις; Και πώς τις χειρίζεστε;

Νεκταρία Καραντζή: Τώρα μάλλον θα σας εκπλήξω... Παρότι επί της ουσίας τον χαρακτηρισμό «παράξενο» τον θεωρώ καλή κριτική –γιατί πράγματι το άκουσμα αυτού του συνδυασμού είναι ανοίκειο, απρόβλεπτο και μη γνώριμο– οφείλω να σας αποκαλύψω κάτι. Περιγράφοντας το περιστατικό αυτό, το οποίο θυμάμαι πως προτάξατε και στην κριτική σας για το Avopolis, τότε μετά τη συναυλία μας (για την οποία σας ευχαριστούμε) μου είχατε θυμίσει έντονα έναν τύπο διαλόγου που έχω ξανακούσει...

Φαντάστηκα έτσι αμέσως για ποια κυρία επρόκειτο. Πρέπει λοιπόν να σας πληροφορήσω, επειδή το διασταύρωσα, ότι η κυρία αυτή ήταν η μητέρα μου! Η οποία, από τότε που ήμουν σε μικρή ηλικία, σεβόμενη πάντοτε τη γνώμη του κυρίου Βερύκιου, όχι μόνο τον ρωτούσε αλλά τον «προκαλούσε» να απαντήσει σε ενδεχόμενες επιφυλάξεις για τις μουσικές επιλογές μου... Παρόμοιος διάλογος μεταξύ τους υπήρξε άλλωστε και την εποχή που ξεκίνησα να εμφανίζομαι πλάι στον Χρόνη Αηδονίδη, ρωτώντας μήπως είναι παράξενο από τις ψαλμωδίες να βρίσκομαι τώρα στη σκηνή και να λέω παραδοσιακά... Οπότε θα έλεγα μάλλον ότι πέσατε στην περίπτωση. Αν εξαιρέσουμε λοιπόν τη μητέρα μου η οποία, παρότι έχει ταχθεί υπέρ όλων των επιλογών μου, συνηθίζει πάντα να «εξετάζει ενδεχόμενα», ο αντίκτυπος που έχω εισπράξει εγώ προσωπικά από αυτήν τη συνεργασία είναι αντιδράσεις θερμής αποδοχής.  

Πρόσφατα, μετά την παρόμοιου ύφους με τις Ώρες συναυλία μας μπροστά στον Ναό της Παναγίας της Τήνου, ενώπιον κατά κύριο λόγο εκκλησιαστικού κοινού –την οποία πραγματοποιήσαμε τον Αύγουστο, εγκαινιάζοντας το 1ο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής του Ρ\Σ της Εκκλησίας της Ελλάδος– συναντήσαμε τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Σύρου κ.κ. Δωρόθεο, ο οποίος μας είπε ότι έως σήμερα λαμβάνει ενθουσιώδη μηνύματα για τη συναυλία. Και αναφέρω ενδεικτικά το εν λόγω παράδειγμα, γιατί προέρχεται από τον επίσημο χώρο της Εκκλησίας, από τον οποίο ίσως θα ανέμενε κάποιος πιθανές επιφυλάξεις ή «ξάφνιασμα».

Από την άλλη, μπορώ να φανταστώ ότι πιθανώς έχουν υπάρξει ή θα υπάρξουν και οι γνώμες επιφύλαξης ή αντίθεσης σε αυτό που επιχειρήσαμε με τον Βασίλη. Αλίμονο αν γινόταν αποδεκτό από όλους. Κοινή αποδοχή δεν  υπάρχει σε τίποτα. Μπορώ να λάβω υπόψη μου κάθε ενδεχόμενη επιφύλαξη. Η αφετηρία μου όμως θα παραμένει η πίστη μου στη δυναμική που αναγνωρίζω στο συγκεκριμένο μουσικό αποτέλεσμα και κυρίως στην αλήθεια του. Εδώ δεν παρατάσσουμε απλώς δύο κόσμους: δεν βάλαμε απλώς από τη μια τον Bach και από την άλλη τον Ύμνο, κάτι που θα ήταν όχι απλώς προβλέψιμο, μα και το πλέον εύκολο. Εδώ ο Βασίλης Τσαμπρόπουλος –γιατί στη μουσική ευφυΐα του αποδίδω το τελικό αποτέλεσμα– συνδυάζοντας τη βαθιά του γνώση στον χώρο της Δυτικής κλασικής μουσικής και της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής, δημιούργησε νέες συνθέσεις, οι οποίες εμπερικλείουν τα στοιχεία των δύο κόσμων. 

Ο σύνδεσμος έτσι αυτών των κόσμων για εμάς δεν εξαντλήθηκε στη συνοδεία του "Η Απεγνωσμένη Δια Τον Βίον" ή των εγκωμίων της Μεγάλης Παρασκευής από το πιάνο –έστω κι αν η λέξη «συνοδεία» ηχεί προσβλητική για τον συγκεκριμένο τρόπο προσέγγισης του Τσαμπρόπουλου που, ενώ βασίζεται στη μελωδική γραμμή του κειμένου, εκτείνεται πέρα και πάνω από αυτήν, με την ανάσα νέας σύνθεσης. Για εμάς το βασικότερο παράδειγμα του συνδυασμού είναι κυρίως οι συνθέσεις του Βασίλη στους Ψαλμούς του Δαυίδ. Εκεί είναι που συναντώ προσωπικά την αρμονία συνύπαρξης των μουσικών χρωμάτων. Εκεί που το βυζαντινό χρώμα προδίδεται ως ατμόσφαιρα χωρίς να αποτυπώνεται με κλασικό μοτίβο βυζαντινής γραφής και ταυτόχρονα το πιάνο αγγίζει την ιερότητα του ύμνου, με τα δικά του «Δυτικά» υλικά, δείχνοντας τον «σεβασμό» του μέσα από απρόβλεπτες αρμονικές... Τα λοιπά, επί το έργον!

Β.Τ.: Να συμπληρώσω επίσης, σε όσα πολύ εύστοχα είπε η Νεκταρία, ότι προσωπικά εξακολουθώ έως σήμερα να λαμβάνω μηνύματα με πραγματικά ιδιαίτερα θερμά λόγια για το αποτέλεσμα, ενώ μέσω αποσπασμάτων βίντεο που έχουμε αναρτήσει στο YouTube, μας ρωτούν συχνά πότε θα υπάρξει ο δίσκος. Κάτι τέτοιο είναι για μένα η μεγαλύτερη ικανοποίηση: να τολμάς κάτι εντελώς νέο, να το πιστεύεις και στην πορεία να βρίσκεις συμμάχους και ανθρώπους οι οποίοι να αγαπούν και να πιστεύουν τις επιλογές σου, σχεδόν όπως εσύ ο ίδιος.

Κυρία Καραντζή, σας φάνηκε μεγάλη η απόσταση που χρειάστηκε να διανύσετε για να συναντηθείτε με τον Τσαμπρόπουλο, με δεδομένο ότι έχουμε συνηθίσει το πιάνο να συνοδεύει φωνές σπουδαγμένες στο κλασικό τραγούδι; Ή τελικά η απόσταση φαντάζει μεγάλη λόγω του ότι κατασκευάζουμε στη συνείδησή μας τη Δύση ως αντιθετικό στοιχείο της Ανατολής (όπου συνήθως συμπεριλαμβάνουμε και τη χώρα μας);

Ν.Κ.: Δεν αισθάνθηκα απόσταση ούτε δυσκολία, αλλά νομίζω ότι αυτό το οφείλω στον Βασίλη Τσαμπρόπουλο. Ο οποίος είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίπτωση μουσικού. Είναι μια μουσική ιδιοφυΐα. Παραγνωρισμένος ακόμα στον τόπο που τον γέννησε και εμφανώς παραγκωνισμένος από τους κατέχοντες κομβικές θέσεις πολιτισμού –κανονικά, αν κάποιος στην Ελλάδα έπρεπε σίγουρα να βρίσκεται σε θέση αρμοδιοτήτων για τα μουσικά πράγματα, αυτός έπρεπε να είναι ο Τσαμπρόπουλος– αλλά αναγνωρισμένος στη διεθνή μουσική σκηνή, όπου δραστηριοποιείται συστηματικά τα περισσότερα χρόνια της καριέρας του.

Έχει την ικανότητα να κινείται με απίστευτη άνεση σε διαφορετικά είδη μουσικής και να τα παρουσιάζει στο υψηλότατο επίπεδο. Έχοντας τη βαθιά γνώση της Βυζαντινής μουσικής, ήξερε όχι μόνο πώς να υπερβεί τις εγγενείς δυσκολίες συνάντησης των δύο μουσικών κόσμων, αλλά και πώς να με βοηθήσει να σταθώ φωνητικά πλάι σε ένα πιάνο, κάτι το οποίο δεν είχα επιχειρήσει ποτέ μου. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν στάθηκα ποτέ απλώς πλάι σε ένα πιάνο, αλλά σε έναν οικείο μου κόσμο. 

Στην προσέγγιση του Τσαμπρόπουλου, Δύση και Ανατολή δεν συνυπάρχουν και συνδιαλέγονται απλώς αρμονικά, μα συνταιριάζουν και συμβιώνουν σαν δύο εντελώς διαφορετικοί άνθρωποι, οι φύσεις των οποίων ζυμώνονται και συγχρωτίζονται μετά από χρόνια συμβίωσης.

Η απόσταση Δύσης και Ανατολής ασφαλώς και υπάρχει μουσικά. Όπως άλλωστε και ο κανόνας ότι τα ετερώνυμα έλκονται. Γι' αυτό κι όταν η Δύση συναντά επί της ουσίας την Ανατολή, η χημεία είναι απρόβλεπτη.

Έχω ακούσει, κύριε Τσαμπρόπουλε, ότι το πιάνο αδυνατεί να αποδώσει τα διαστήματα της βυζαντινής  μουσικής, εσείς όμως το πετύχατε και έχετε μάλιστα και στο παρελθόν καταθέσει έναν δίσκο (Akroasis,  2003) που σημείωσε αν δεν κάνω λάθος σημαντική επιτυχία διεθνώς. Σας βοήθησε αυτή η εμπειρία, όταν ξεκινήσατε να συνεργάζεστε με τη Νεκταρία Καραντζή;

Β.Τ.: Το πιάνο από τη φύση του, ως συγκερασμένο όργανο, δεν μπορεί να αποδώσει τα ασυγκέραστα διαστήματα της βυζαντινής μουσικής. Αυτό ήταν μια δυσκολία που αναμφισβήτητα κλήθηκα να υπερβώ όταν ξεκίνησα το εγχείρημα. Ωστόσο δεν χρειάστηκε κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια, γιατί ο ήχος του Akroasis προέκυψε εντελώς αβίαστα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ηχογράφηση που ακούτε στον δίσκο γράφτηκε μια κι έξω, χωρίς ούτε μια διόρθωση, και μέσα σε μία μέρα. Προσπάθησα να μην μεταφέρω απλώς τη μελωδική γραμμή των ύμνων στο πιάνο, αλλά κυρίως να αποδώσω την ατμόσφαιρά τους. Καθώς δεν στάθηκε δυνατόν να αποδώσω στα πλήκτρα τα μικροδιαστήματα των βυζαντινών ήχων, επιχείρησα να δημιουργήσω τον χώρο για να αναδειχθεί και να  ανασάνει το ηχόχρωμά τους με έναν διαφορετικό τρόπο. 

Ασφαλώς το Akroasis, το οποίο έγινε πράγματι αποδέκτης διθυραμβικών κριτικών διεθνώς, αποτέλεσε την πρώτη φάση αυτού του εγχειρήματος που πιστεύω ότι τώρα κορυφώνεται και ολοκληρώνεται ιδανικά με τη φωνή της Νεκταρίας. 

Η Νεκταρία Καραντζή είναι ένας εντυπωσιακά πολυτάλαντος άνθρωπος, με βαθιά γνώση της βυζαντινής μουσικής, με ξεχωριστό μουσικό κριτήριο και αισθητική και με εξαιρετικά ιδιαίτερο χρώμα και ύφος, που για εμένα την καθιστά «σχολή» στο είδος της, από μόνη της. Όταν άκουσα τους ψαλμούς που έγραψα από τη φωνή της, ένιωσα ότι το έργο το οποίο ξεκίνησα σε σχέση με τη βυζαντινή μουσική, ήρθε η ώρα να ενσαρκωθεί με τον ιδανικότερο τρόπο. Η φωνή της ισορροπεί μεταξύ Δύσης και Ανατολής και γνωρίζει πώς να κρατά το μέτρο στο άκουσμα. 

Τη συνεργασία μου μαζί της τη νιώθω έτσι σαν ένα παράθυρο προς έναν νέο μουσικό κόσμο, που μόλις εγκαινιάστηκε. Και μπορώ να αισθανθώ ότι θα πάει μακριά... 

Ανήκετε σε έναν χώρο, της κλασικής μουσικής, που έχει συνδυαστεί –και επαγγελματικά, αλλά και στη  συνείδηση μεγάλου μέρους του κοινού– με την εξειδίκευση. Ωστόσο δεν διστάζετε να επιδεικνύετε μια σαφώς πιο πολύπλευρη αντιμετώπιση της μουσικής τέχνης. Φαντάζομαι ότι δεν ήταν ένας δρόμος στρωμένος με ροδοπέταλα και ότι θα χρειάστηκε, στην πορεία, να υπερνικήσετε διάφορα διλήμματα...

Β.Τ.: Είναι αλήθεια ότι στον χώρο της κλασικής μουσικής η εξειδίκευση είναι ως έναν βαθμό απαραίτητη. Όταν ακολουθείς έναν τέτοιον δρόμο, πάντα έρχεται η στιγμή που καλείσαι να επιλέξεις τη συνέχεια. Παρότι βρέθηκα σε αυτό το σταυροδρόμι και πολλοί πίστεψαν ότι θα επέλεγα αποκλειστικά την εξειδίκευση του κλασικού ρεπερτορίου, τελικά αποδείχθηκε ότι δεν μπορούσα να αγνοήσω ό,τι στην ψυχή μου δίνει χαρά. 

Καλώς ή κακώς, νιώθω πριν από όλα μουσικός και όχι αθλητής. Η εξειδίκευση, οι διαγωνισμοί και η καριέρα κλασικού ρεπερτορίου με τους όρους που τίθεται σήμερα, αλλά και εδώ και πολλά χρόνια, αποκλίνει από τη φύση μου. Παραμένω στον χώρο του κλασικού ρεπερτορίου. Δεν έχω φύγει. Αλλά με τον τρόπο μου. Προτιμώ αυτό που κάνω σήμερα, το οποίο έχει ίσως μια μεγαλύτερη και πιο ιδιάζουσα δυσκολία. Πριν λίγες εβδομάδες, για παράδειγμα, παρουσίασα ένα ρεσιτάλ με έργα Rachmaninov στο Μέγαρο. Σήμερα προετοιμάζομαι για τη Γένεσι. Πρόσφατα επίσης κυκλοφόρησε καινούρια μουσική μου, με τον τίτλο You. Τρία εντελώς διαφορετικά μουσικά γεγονότα, τα οποία ωστόσο ισορροπούν στην ψυχή μου.

Δεν αποσπώμαι πάντως σε άπειρο χώρο. Προσπαθώ να κινούμαι, στον καλύτερο βαθμό που μπορώ, μεταξύ της σύνθεσης –που με αναζωογονεί– του κλασικού ρεπερτορίου (με προτίμηση στον Rachmaninov), της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής, του αυτοσχεδιασμού και ασφαλώς της διεύθυνσης ορχήστρας. Κάποιοι βέβαια έχουν δημιουργήσει προσχώματα και εμπόδια για την εξακολούθηση της πορείας μου ως μαέστρου, με όποιον τρόπο μπορούν, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια είχαν μεγάλη επιτυχία οι συναυλίες μας με τη Συμφωνική της ΕΡΤ, υπό τη διεύθυνσή μου.

Ωστόσο, αν και δεν ανήκω σε κάποιο λόμπι, ούτε επικαλούμαι στημένες βραβεύσεις στο βιογραφικό μου –ούτε επίσης στηρίζομαι από κάποια εφοπλιστική ή επιχειρηματική οικογένεια– θα εξακολουθώ να είμαι εδώ και να συνεχίζω να αγωνίζομαι, όπως έκανα πάντα. Κανείς ποτέ δεν με προώθησε σε τίποτα. Ούτε καν οι γονείς μου, οι οποίοι δεν είχαν οι άνθρωποι τη δυνατότητα. Ό,τι πέτυχα έγινε με τη βοήθεια του Θεού και τις δικές μου δυνάμεις. Ως προς αυτό, νιώθω λοιπόν μακράν πιο δυνατός και ασφαλής από κάθε αλεξιπτωτιστή και κατέχοντα θέση μετά από ανταλλάγματα, προσκυνήματα και πλάτες.

Τι περιθώρια αφήνετε στη ζωή σας για το θρησκευτικό συναίσθημα; Τι μεταπτώσεις έχετε βιώσει σε αυτές σας τις αναζητήσεις και πόσο σας έχουν εμπνεύσει στη μέχρι τώρα δημιουργική σας πορεία;  

Β.Τ.: Ο Θεός υπήρχε και υπάρχει στη ζωή μου. Χωρίς μεταπτώσεις πίστης, παρά μόνο με τις μεταπτώσεις της Αγάπης... Ασφαλώς εμπνέομαι από το θρησκευτικό συναίσθημα και τον τελευταίο χρόνο, ακόμα περισσότερο.

Γνωρίζω ότι έχετε διατελέσει και ψάλτης, αλλά μόλις πρόσφατα αποτολμήσατε να δημοσιεύσετε μια ηχογράφηση με τη φωνή σας ("Ιδιόμελο Μεγάλου Βασιλείου"), στο CD Ύμνοι Και Κάλαντα της Νεκταρίας Καραντζή. Ήταν κάτι που το κάνατε έτσι για μία φορά, ή θα πρέπει να το θεωρήσουμε ως αφετηρία μελλοντικών εκπλήξεων;

Β.Τ.: Η αλήθεια είναι ότι γι' αυτήν την ηχογράφηση με έπεισε η Νεκταρία... Παρότι ψάλλω από μικρός και έχω υπάρξει σε αναλόγια εκκλησιών, δεν είχα ηχογραφήσει, μέχρι τότε, ποτέ μου ύμνο. Πολλές μελλοντικές εκπλήξεις μην περιμένετε... Κάποια στιγμή όμως ίσως ηχογραφήσω για μένα μια σειρά από αγαπημένους μου ύμνους, τους οποίους δεν είμαι ακόμα σίγουρος αν θα τους κυκλοφορήσω...

Κυρία Καραντζή, κατά μία έννοια, θεωρώ ότι ίσως πραγματοποιείτε μεγαλύτερη υπέρβαση από τον Βασίλη Τσαμπρόπουλο συνεργαζόμενη μαζί του. Γιατί είναι κυρίως στο δικό σας πεδίο δράσης όπου ανθούν απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί για «φραγκολεβαντίνικες» παραδόσεις και εντοπίζεται μια γενικότερη άρνηση για ό,τι θρησκευτικό προέρχεται από τη Δύση –κατά περιστάσεις, ακόμα και για τον Μπαχ. Είναι έτσι τα πράγματα ή πρόκειται για μια παλαιική αντίληψη, που δεν ανταποκρίνεται στη νυν  πραγματικότητα;

Ν.Κ.: Νομίζω ότι περιγράφετε ένα σημαντικό κομμάτι της πραγματικότητας. Μακάρι να επρόκειτο για παλαιική αντίληψη, αλλά στον κόσμο που ασχολείται με την παράδοση δεν είναι. Το ελπιδοφόρο, τουλάχιστον, είναι το γεγονός ότι αυτές οι αντιλήψεις έχουν εγκαταλειφθεί εν πολλοίς από τη νεότερη γενιά της παράδοσης και ειδικά από εκείνη που έχει περάσει από μουσικά σχολεία και μουσικά πανεπιστήμια. 

Όταν αρχίζεις να μαθαίνεις τη μουσική ως τέχνη με κανόνες και όρια τα οποία η ίδια θέτει και σε καλεί να τα κατακτήσεις, τότε αρχίζεις να αντιμετωπίζεις αλλιώς τα πράγματα. Τότε εκπαιδεύεσαι στην πραγματική ελευθερία της. Γιατί από τους περιορισμούς γεννιέται η Τέχνη, από τις πολλές ελευθερίες πεθαίνει. Στη Δυτική μουσική τα όρια αυτά τίθενται εξ αρχής, από την πρώτη μέρα στο Ωδείο. Στην παραδοσιακή είναι επόμενο να μην τίθενται, γιατί η συγκεκριμένη μουσική δεν έγινε ποτέ χώρος αξιώσεων: λειτούργησε ως αυθόρμητη φυσική έκφραση των ανθρώπων και ως τέτοια διασώθηκε, διατηρώντας την αγνότητα αλλά και ανωνυμία του λαϊκού ποιητή. Σε αντίθεση με τη Δυτική μουσική, η οποία άρχισε από πολύ νωρίς να εξελίσσεται και να δομείται σε φόρμες, να θέτει όρια κατάκτησης και να αναδεικνύει συνθέτες.

Ίσως αυτή η φαινομενική «ευκολία» του χώρου της μουσικής παράδοσης τροφοδοτεί αντιδράσεις όπως εκείνες που περιγράφετε. Όταν δεν έχεις περάσει από την ασκητική της μουσικής, εύκολα υποτιμάς και απαξιώνεις ό,τι σου φαίνεται ανοίκειο.

Έχετε πάντως καταφέρει το απίθανο: είστε σχολή από μόνη σας, όπως είπε πιο πάνω και ο κ. Τσαμπρόπουλος μια αναγνωρισμένη και αγαπητή στο κοινό ψάλτρια σε έναν αυστηρά ανδροκρατούμενο χώρο. Ωστόσο δεν αποτελείτε μοναδική περίπτωση, αν κάποιος δει τα πράγματα εκτός δισκογραφίας. Βρίσκουν περισσότερη ενθάρρυνση σήμερα οι γυναίκες να καταπιαστούν με την ψαλτική; Και σε τι βαθμό συνείσφερε η δική σας επιτυχία σε αυτό;

Ν.Κ.: Ασφαλώς και δεν είμαι η μόνη, γι' αυτό άλλωστε έχει ιδρυθεί ο "Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ψαλτριών", όπου έχω την τιμή να είμαι επίτιμη πρόεδρος, με Πρόεδρο την κα. Γλυκερία Μπεκιάρη. Ο Σύνδεσμος αριθμεί πολλές ψάλτριες, οι οποίες δραστηριοποιούνται ενεργά σε αναλογία, σε όλη την Ελλάδα.

Πράγματι, έχουν αλλάξει σήμερα τα πράγματα, σε σχέση με τα παλαιότερα χρόνια, ως προς την παρουσία των γυναικών στο ψαλτήρι. Γίνονται, ως επί το πλείστον, αποδεκτές στη θέση του ιεροψάλτη, από κλήρο και λαό, παρά τις απαγορευτικές ερμηνείες Ιερών Κανόνων, όσων κυρίων προτάσσονταν τα παλαιότερα χρόνια. Παραμένουν ασφαλώς τα προβλήματα της διαφορετικής τονικότητας όταν συμψάλλουν άνδρας και γυναίκα, ωστόσο με λίγη καλή συνεννόηση όλα λύνονται.. 

Αναμφισβήτητα, η ύπαρξη κάποιων ανθρώπων, οι οποίοι καταφέρνουν να προβάλλουν εντονότερα και σε δημόσιο επίπεδο αυτό που αγαπούν και επιλέγουν, βοηθά και επηρεάζει και άλλους ανθρώπους να συνομολογήσουν. Γιατί για εμένα περί ομολογίας πρόκειται. Την ευλογία για να ανέβω στο ψαλτήρι –από κοριτσάκι ακόμα– την έλαβα από τον  προσφάτως αγιοποιηθέντα Όσιο Πορφύριο τον Καυσοκαλυβήτη, ο οποίος επιθυμούσε γυναικείες φωνές στα ψαλτήρια. Και για εμένα αυτή η ευλογία ενός Αγίου ισοδυναμεί επί της ουσίας με ερμηνεία Ιερού Κανόνα.

Την ίδια στιγμή, το ταλέντο σας έχει λάμψει και στον χώρο του παραδοσιακού τραγουδιού –έχετε μάλιστα τοποθετηθεί και θεωρητικά, με ένα ενδιαφέρον άρθρο σας στο Ψαλτήρι, πριν 4 περίπου χρόνια, γύρω από τις ομοιότητες και τις διαφορές βυζαντινού μέλους και δημοτικού τραγουδιού. Ενώ όμως το πρώτο έχει την ασφάλεια της εκκλησίας, το δεύτερο (ως κοσμικό δημιούργημα) καλείται σήμερα να επιβιώσει σε έναν κόσμο ιδιαίτερα αφιλόξενο, ενδεχομένως και να αλλάξει, μετέχοντας σε ό,τι ονομάζεται «world music». Θα τα καταφέρει, κατά τη γνώμη σας;    

Ν.Κ.: Καταρχάς, σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια! Την επαφή μου και τη γνώση μου για την παραδοσιακή μουσική την οφείλω εξ ολοκλήρου στον Χρόνη Αηδονίδη, ο οποίος συνηθίζει να λέει ότι «δύσκολα η ελληνική παράδοση μπορεί να χαθεί. Έχει ήδη περάσει κατά καιρούς δια πυρός και σιδήρου και παρέμεινε άθικτη». Την ίδια γνώμη έχω κι εγώ. Η παραδοσιακή μουσική, όπως και η βυζαντινή, διαθέτει εγγενείς άμυνες. Έχει ήδη υπερβεί τις δυσκολίες της προφορικής διάσωσης και έχει εισέλθει στον κόσμο της τεχνολογίας, όπου μπορεί να καταγραφεί, εξασφαλίζοντας την πιστότητά της, που κάποτε υπήρξε ζητούμενο. 

Ως προς το πώς μπορεί να εκφραστεί και να διαδίδεται στον σύγχρονο κόσμο, αυτό είναι σίγουρα ένα διαφορετικό  και πιο ουσιώδες θέμα. Πλέον δεν μπορούμε να μιλάμε για βίωμα παράδοσης. Ακόμα και το πολύ σημαντικό έργο των πολιτιστικών παραδοσιακών συλλόγων σήμερα, όσων παρουσιάζουν ζωντανά τα χορευτικά συγκροτήματα με τις παραδοσιακές στολές και με παραδοσιακές ορχήστρες, αποσκοπεί επί της ουσίας περισσότερο στο να διαδώσει την ιστορική μνήμη και ένα πατριωτικό συναίσθημα που ασθμαίνει, παρά να αναβιώσει μια κατάσταση. Τελικά, μόνο ως τέτοιος μπορεί να σταθεί ο ρόλος της αυθεντικής παράδοσης σήμερα: ως σημείο αναφοράς και συνεχούς εκκίνησης για νέους δρόμους. 

Λέμε βέβαια συχνά ότι η παράδοση δεν είναι ή δεν πρέπει να είναι μουσειακό είδος. Ωστόσο σε μια κοινωνία στην οποία τα μουσεία και η ιστορική μνήμη θα είχαν πραγματικά τον σημαντικό ρόλο που μπορούν να επιτελέσουν στην ψυχή και στη συνείδηση καθενός μας προσωπικά, τότε θα ήταν ζητούμενο η παράδοση να μπορεί να λειτουργεί ως μουσειακό είδος. Να μπορεί δηλαδή να «μιλά» σιωπηλή, χωρίς προλόγους και επεξηγήσεις και να αποκτήσει κάποιον χρηστικό ρόλο στη ζωή μας χωρίς ψυχαναγκασμό: να «εκτίθεται», αποκαλύπτοντας έναν ολόκληρο δεσμό αιώνων μεταξύ των ανθρώπων και να μπορούμε ως ακροατές να προτιμάμε να την ακούμε ευλαβικά, αντί να προσπαθούμε να αναβιώσουμε πανηγύρια ή έθιμά της με τα οποία κανένα βίωμα πλέον δεν μας συνδέει. Μας συνδέει όμως η ουσία τους κι αν είναι κάπου να εμμείνουμε, θα προτιμούσα εκεί. 

Όσο για τη world μουσική, δεν τη θεωρώ ως κίνδυνο ή απειλή για το μέλλον της παράδοσης. Η παράδοση είναι το  παρελθόν. Έχει εξασφαλίσει λοιπόν το μέλλον της. Δεν προβάλλεται ως νέο είδος, ανταγωνιστικό. Αποτελεί την πηγή από όπου αντλούν κατά καιρούς οι μουσικοί στοιχεία για να πειραματίζονται σε νέες τάσεις. Δεν το θεωρώ καθόλου κακό, ειδικά μάλιστα αν συνοδεύεται από γνώση και αισθητική, γιατί αρκετές απόπειρες δημιουργίας ενός καινούριου ήχου βασισμένου στην παράδοση, ισορροπούν μεταξύ του άκομψου και του προβλέψιμου –τουλάχιστον για τη δική μου αισθητική.

Ζούμε στον πυρετό της λίστας στα μουσικά περιοδικά, λογομαχώντας για και ψηφίζοντας (όπως και κάθε Δεκέμβρη) «τα καλύτερα άλμπουμ» της χρονιάς που φεύγει. Θα μας ενδιέφερε λοιπόν πολύ να μάθουμε για τις δικές σας προτιμήσεις από τη «σοδειά» του 2013...

Ν.Κ.: Χωρίς δεύτερη σκέψη, το You του Βασίλη Τσαμπρόπουλου, με συνθέσεις του, το οποίο κυκλοφόρησε πριν λίγες εβδομάδες από την Utopia. Είναι ένας δίσκος που έζησα σχεδόν από κοντά τη σύνθεσή του και τον έχω συνδυάσει με πολλά και σημαντικά γεγονότα της ζωής μου...

Β.Τ.: Σίγουρα θα ξεχώριζα το δισκογραφικό αφιέρωμα της Decca στον μέντορά μου, Vladimir Ashkenazy, το οποίο εκδόθηκε με ευκαιρία συμπλήρωσης 50 χρόνων συνεργασίας του με την εταιρεία.  Πιστεύω ότι για έναν τόσο σπουδαίο πιανίστα, αποτελεί το επισφράγισμα μιας αξιοζήλευτης, πολύχρονης, παγκόσμιας καριέρας.